సంస్థలు లక్ష్యంగా వ్యక్తులపై రాజకీయ దాడి, వాటిని కాపాడడం అవసరం
భారతదేశంలో ఇటీవలి నిరసనల అలజడి, రాజకీయ ఘర్షణలు ఒకానొక పదవిలో ఉన్న వ్యక్తుల పరిధిని దాటిన ఒక ప్రాథమిక ప్రశ్నను లేవనెత్తుతున్నాయి. రాజ్యాంగబద్ధమైన, చట్టబద్ధమైన సంస్థలకు సంబంధించిన వివాదాలలో రాజీనామా డిమాండ్లు పెరిగినప్పుడు, ఆ ఒత్తిడి ఆ పదవిలో ఉన్న వ్యక్తికే పరిమితమవుతుందా లేక సంస్థపైనే ప్రభావం చూపడం ప్రారంభిస్తుందా? ఎలక్షన్ కమిషన్, SIR పై ఒక కీలకమైన విచారణకు ముందే, ఒక పదవిలో ఉన్న సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి, మరొక రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తి చేసిన బహిరంగ వ్యాఖ్యలు చేసిన సమయం సంస్థాగత స్వతంత్రత, న్యాయవ్యవస్థ ఔచిత్యం, రాజకీయ ఒత్తిడిపై జరుగుతున్న చర్చకు మరో కోణాన్ని జోడించింది.
ఓటర్ల జాబితా స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (SIR) పై భారతదేశంలో చెలరేగిన తాజా రాజకీయ ఘర్షణ ఎలక్షన్ కమిషన్ లేదా చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్‌లకు మాత్రమే పరిమితం కాని ప్రశ్నను లేవనెత్తుతోంది: రాజ్యాంగబద్ధంగా లేదా చట్టబద్ధంగా ఏర్పడిన పదవుల్లో ఉన్న వారిని తొలగించాలని కోరడంలో రాజకీయ ప్రతిపక్షం ఎంతవరకు వెళ్ళవచ్చు? SIR ప్రక్రియపై సుప్రీంకోర్టు ప్రస్తుత న్యాయమూర్తి జస్టిస్ ఉజ్జల్ భూయాన్, పూర్వ న్యాయమూర్తి జస్టిస్ రోహింటన్ ఫాలి నారీమన్ ఇటీవలి వ్యాఖ్యలు, ఆ తర్వాత ఎలక్షన్ కమిషన్, జ్ఞానేష్ కుమార్‌లకు సంబంధించిన పిటిషన్లపై సుప్రీంకోర్టు విచారణల నేపథ్యంలో ఈ ప్రశ్నకు ప్రాధాన్యత పెరిగింది.
నల్సార్ (NALSAR) లో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో మాట్లాడిన జస్టిస్ భూయాన్, భారీ స్థాయిలో ఓటు హక్కును రద్దు చేసే ఏ ప్రక్రియ అయినా ప్రమాదకరమైనదేనని హెచ్చరించారు. ఓటు హక్కును రాజ్యాంగ వ్యవస్థకు మూలస్తంభంగా అభివర్ణించారు. రాజ్‌కోట్‌లో వేరే కార్యక్రమంలో మాట్లాడిన జస్టిస్ నారీమన్, SIR వివాదంపై న్యాయపరమైన జోక్యం అవసరమని కోరారు. ఎలక్షన్ కమిషన్ పొరపాట్లు చేయడానికి అనుమతించకూడదని వ్యాఖ్యానించారు. చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్ నియామకానికి సంబంధించిన 2023 చట్టంపై పెండింగ్‌లో ఉన్న సవాలును కూడా ఆయన ప్రస్తావించారు.
జ్ఞానేష్ కుమార్ సస్పెన్షన్‌ను కోరుతూ దాఖలైన పిటిషన్‌పై ఎక్స్-పార్టీ మధ్యంతర ఉత్తర్వులు ఇవ్వడానికి సుప్రీంకోర్టు నిరాకరించిన సమయంలో ఈ వ్యాఖ్యలు వచ్చాయి. SIR కి సంబంధించిన పలు నిర్ణయాలను సీఈసీ ఏకపక్షంగా తీసుకున్నారనే ఆరోపణలపై మొదట ఎలక్షన్ కమిషన్, ఇతర ప్రతివాదుల వాదనలు వినాలని కోర్టు తెలిపింది.
SIR కు సంబంధించిన నిర్ణయాలు, ఫారమ్ 6, 7 లలో తెచ్చిన మార్పులను సవాలు చేస్తూ దాఖలైన పిల్ (PIL) పై కూడా ఈసీకి నోటీసులు జారీ చేసింది. ఈ మార్పులకు ఆమోదం ఎలా లభించింది, చట్టబద్ధమైన నిర్ణయాత్మక విధానాలను అనుసరించారా లేదా అని ప్రశ్నించింది.
ఇద్దరు పూర్వ, ప్రస్తుత న్యాయమూర్తుల వ్యాఖ్యలు అనివార్యంగా ప్రజా చర్చలోకి వచ్చాయి. ప్రతిపక్ష మద్దతుదారులు వీటిని తీవ్రమైన రాజ్యాంగ ఆందోళనలకు ఆధారంగా చూస్తున్నారు. మరికొందరు మరొక ప్రశ్నను లేవనెత్తారు: ముఖ్యంగా న్యాయస్థానంలో పెండింగ్‌లో ఉన్న విషయాలపై న్యాయమూర్తులు చేసే బహిరంగ వ్యాఖ్యలు, న్యాయ నిర్ణయానికి – బహిరంగ వ్యాఖ్యలకు మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని దెబ్బతీసే ప్రమాదం లేదా?
ఇప్పుడు ఈ వివాదంలో సుప్రీంకోర్టు అధికారికంగా ప్రవేశించింది. ఇతర ఎలక్షన్ కమిషనర్ల అంగీకారం లేకుండా తీసుకున్నట్లు ఆరోపిస్తున్న నిర్ణయాలపై విచారణ, జ్ఞానేష్ కుమార్‌పై చర్యలు తీసుకోవాలని కోరుతూ అక్టోబర్ 5న దాఖలైన పిటిషన్‌పై కేంద్రానికి, ఎలక్షన్ కమిషన్‌కు నోటీసులు జారీ చేసింది. అయితే, జ్ఞానేష్ కుమార్‌ను సస్పెండ్ చేయడానికి అది నిరాకరించింది. ఆ వ్యత్యాసం చాలా ముఖ్యమైనది. ఒక పిటిషన్, ఒక ఆరోపణ, న్యాయస్థాన నిర్ధారణ — ఈ మూడూ వేర్వేరు విషయాలు.
ఈ ఘట్టంలో అత్యంత ఆశ్చర్యకరమైన అంశం జస్టిస్ భూయాన్, జస్టిస్ రోహింటన్ ఫాలి నారీమన్ ఏం చెప్పారు అనేది కాకపోవచ్చు, వారు ఎప్పుడు చెప్పారు అనేదే ప్రధానమైనది. జస్టిస్ నారీమన్ అప్పటికే SIR, ఎలక్షన్ కమిషన్, ఓటు హక్కు గురించి బహిరంగంగా మాట్లాడారు. వారు ఏ టైమ్ లో మాట్లాడరనేది అలా విస్మరించడం కష్టం. సుప్రీంకోర్టు ముందు ఒక అంశం విచారణలో ఉన్న సమయంలోనే, ఒక ప్రస్తుత న్యాయమూర్తి దానిపై తీవ్రమైన ఆందోళనను బహిరంగంగా వ్యక్తం చేయడం సునిశితంగా పరిశీలించాలి. ఆ వ్యాఖ్యలు పెండింగ్‌లో ఉన్న పిటిషన్లను ఉద్దేశించినవి కాకపోయినా — అనివార్యంగా న్యాయ వ్యవస్థ ఔచిత్యంపై ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతున్నాయి.
ఈ వ్యవహారం న్యాయస్థాన పరిశీలనలో ఉన్నంత కాలం జస్టిస్ భూయాన్ బహిరంగంగా వ్యాఖ్యానించడం సరైందేనా అని మాజీ సీజేఐ బి.ఆర్. గవాయ్, ఇతర రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తులు కూడా ప్రశ్నించారు. ఇది మరింత సున్నితమైన ప్రశ్నకు దారితీస్తుంది: అత్యంత కీలకమైన విచారణకు ముందు వచ్చే బహిరంగ వ్యాఖ్యలు, మరొక ధర్మాసనం స్వతంత్రంగా నిర్ణయించాల్సిన విషయంపై తెలిసో తెలియక ఒత్తిడిని లేదా ప్రభావాన్ని సృష్టించగలవా?
ధర్మాసనాన్ని ప్రభావితం చేయాలనే ఉద్దేశం జస్టిస్ భూయాన్‌కు ఉందని నిరూపించడానికి ఎలాంటి ఆధారాలు లేవు. ఆయన వ్యాఖ్యల వల్ల విచారణ ప్రభావితమైందని చెప్పడం కూడా తప్పు అవుతుంది. కానీ న్యాయ వ్యవస్థ స్వతంత్రత అనేది కేవలం తుది ఉత్తర్వులపైనే ఆధారపడి ఉండదు; న్యాయమూర్తులు ఎలాంటి బాహ్య లేదా అంతర్గత ఒత్తిడులు లేకుండా, ముందస్తు అభిప్రాయాలు లేకుండా కేసును సమీక్షిస్తున్నారనే నమ్మకం నిలబెట్టుకోవడంపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది. ఒక మాజీ సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి న్యాయపరమైన జోక్యాన్ని కోరుతుండగా, అదే సమయంలో ఒక ప్రస్తుత న్యాయమూర్తి వివాదాస్పద ప్రక్రియ ఫలితాలను రాజ్యాంగ పరంగా తీవ్ర పదజాలంతో బహిరంగంగా వివరిస్తున్నప్పుడు ఈ ఆందోళన మరింత తీవ్రమవుతుంది.
విస్తృతమైన సరళి
CJP, AISA, NSUI, కాంగ్రెస్ మద్దతుదారులు ముఖ్యమైన ప్రభుత్వ పదవుల్లో ఉన్నవారిపై చర్యలు తీసుకోవాలని డిమాండ్ చేసిన ఇటీవలి అంశాలతో దీనిని కలిపి చూడాలి. అప్పుడు ఈ వివాదానికి మరింత ప్రాధాన్యత లభిస్తుంది. NEET పరీక్షల వివాదం సమయంలో అటువంటి ఒక సమీకరణ వెలుగులోకి వచ్చింది.
పేపర్ లీక్‌లు, ఇతర అక్రమాల ఆరోపణలు ఢిల్లీ, ఇతర ప్రాంతాలలో విద్యార్థుల నిరసనలకు దారితీశాయి. ఈ కాలంలో CJP ముందుకు వచ్చి, కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ బాధ్యత వహించాలని, రాజీనామా చేయాలని డిమాండ్ చేసింది. వేలాది మంది విద్యార్థులు వీధుల్లోకి రావడం, ఈ అంశం ప్రభుత్వం, ప్రతిపక్షాల మధ్య తీవ్ర రాజకీయ ఘర్షణగా మారడంతో నిరసనలు ఉధృతమయ్యాయి. జులై 25న నిరసనల మధ్య ప్రధాన్ రాజీనామా చేశారు. దీనిని ఆందోళనకారుల సాధించిన పెద్ద విజయంగా అభివర్ణించారు.
ఈలోగా ప్రభుత్వం NEET అక్రమాల ఆరోపణలను సీబీఐకి అప్పగించింది. పబ్లిక్ ఎగ్జామినేషన్స్ (ప్రివెన్షన్ ఆఫ్ అన్‌ఫెయిర్ మీన్స్) యాక్ట్, 2024ను తెచ్చింది. ఈ ఘట్టం కేవలం రాజీనామాకే కాకుండా, నిరంతర వీధిపోరాటాలు, రాజకీయ ఒత్తిడి ద్వారా ఒక పదవిలో ఉన్న వ్యక్తిని తొలగించడమే ప్రధాన డిమాండ్‌గా ఎలా మార్చవచ్చో చూపించడానికి ఒక ఉదాహరణగా మారింది.
రితికా చోప్రా రిపోర్ట్ ని తర్వాత సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ రాజీనామాను కోరుతూ ఢిల్లీ, ముంబైలలో CJP నిరసనలతో జరిగిన సరళినే ఇప్పుడు కనిపిస్తోంది. ఓటర్ల జాబితా మార్పులతో సహా కీలకమైన నిర్ణయాత్మక చర్యల గురించి తమకు తగినంత సమాచారం ఇవ్వలేదని ఆరోపిస్తూ, 10 నెలల్లో ఇద్దరు ఎలక్షన్ కమిషనర్లు 14 సార్లు రికార్డు పూర్వకంగా అభ్యంతరం తెలిపారని ఆ నివేదిక పేర్కొంది.
ఎలక్షన్ కమిషన్ ఆ వ్యాఖ్యానాన్ని ఖండించింది, అటువంటి సంప్రదింపులు తమ నిత్య నిర్ణయాత్మక ప్రక్రియలో భాగమని, ఆ అభ్యంతరాలు కేవలం “సలహాలు” మాత్రమే తప్ప సంస్థాగత విచ్ఛిన్నానికి నిదర్శనం కాదని స్పష్టం చేసింది. అంతేకాకుండా ఆ సమయంలో కమిషన్ తీసుకున్న నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవంగానే జరిగాయని స్పష్టం చేసింది.
ఎన్నికల కమిషనర్ ల మధ్య విభేదాలు కేవలం కమిషన్ లోపల ఉన్న భిన్నమైన అభిప్రాయాల పరిధి దాటి బయటకు వచ్చి రాజకీయ ఆరోపణలకు కారణం అయ్యాయి. అంతర్గత చర్చలను బహిరంగంగా ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి, ఒక సంస్థ చేసిన తప్పుపై అధికారిక నిర్ధారణ రాకముందే రాజకీయ సమీకరణలు జరగవచ్చా అనే విస్తృతమైన ప్రశ్నలను ఇది లేవనెత్తుతోంది.
CJP నిరసనలు పూణేలోని MPSC విద్యార్థులు, ఢిల్లీలోని యువతులు, డాక్టర్ బీఆర్ అంబేడ్కర్ యూనివర్సిటీ ఢిల్లీలోని పీహెచ్‌డీ పరిశోధకుల నిరసనలతో సహా విస్తృతమైన విద్యార్థుల ఉద్యమాలలో భాగమే. దేనికి దానికే తక్షణ కారణాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇవన్నీ కలిసి పరీక్షలు, సంస్థలు, జవాబుదారీతనం చుట్టూ పెరుగుతున్న ప్రజా ఒత్తిడిని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.
ప్రస్తుతం జరుగుతున్న నిరసనలు, వాటి ప్రస్తుత పరిస్థితుల జాబితా ఇక్కడ చూడండి.
- ఢిల్లీ: జ్ఞానేష్ కుమార్, SIR
జ్ఞానేష్ కుమార్, SIR పై జరిగిన నిరసనలలో బారికేడ్లను ధ్వంసం చేయడం, అదుపులోకి తీసుకున్న వారి బస్సులను అడ్డుకున్నారు. నిరసనకారులను అదుపు చేసేందుకు పోలీసు, ర్యాపిడ్ యాక్షన్ ఫోర్స్ (RAF) బలగాలను రంగంలోకి దించారు. ఈ ఘర్షణల్లో దాదాపు 15 మంది పోలీసులకు గాయాలయ్యాయి. అక్టోబర్ 4న యూత్ కాంగ్రెస్, NSUI కూడా వేర్వేరుగా నిరసనలు తెలిపి జ్ఞానేష్ కుమార్ రాజీనామాను డిమాండ్ చేశాయి.
- ఢిల్లీ: యువతుల నిరసన
అక్టోబర్ 4న యువతులు ఆంధ్ర భవన్ నుండి జంతర్ మంతర్ వైపు మార్చ్ నిర్వహించడానికి ప్రయత్నించారు. ఇందులో ఢిల్లీ యూనివర్సిటీ, కేరళ, ఉత్తరాఖండ్, బీహార్ రాష్ట్రాలకు చెందిన విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థినులు పాల్గొన్నారు. వారి ఆందోళనలు SIR కి మాత్రమే పరిమితం కాకుండా మహిళల రక్షణ, యువతులపై ఆంక్షలు, బాధితులపై నిందలు వేయడం, మహిళలపై జరుగుతున్న నేరాలు, నిరసనలను కవర్ చేస్తున్న ముగ్గురు మహిళా జర్నలిస్టులపై జరిగిన లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణల వరకు విస్తరించాయి. ఈ మార్చ్ యువ రాజకీయాలను, మహిళా భద్రతను విస్తృత నిరసన పరిధిలోకి తీసుకొచ్చింది.
- MPSC విద్యార్థుల ఆందోళన, పూణే
పరీక్షా విధానం ఆబ్జెక్టివ్ రూపంలోనే ఉండాలా లేక డిస్క్రిప్టివ్ రూపానికి మారాలా అనే అంశంపై భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్న గ్రూపులుగా విడిపోయిన విద్యార్థులు ఎస్.ఎం. జోషి బ్రిడ్జ్, శాస్త్రి రోడ్, అలకా టాకీస్-తిలక్ చౌక్ వద్ద నిరసనలు తెలుపుతున్నారు. డ్రగ్ ఇన్‌స్పెక్టర్ పరీక్షా పేపర్ లీక్ అయిందనే వివాదం నేపథ్యంలో ఈ ఆందోళన మొదలైంది. MPSC అక్టోబర్ 3న జరగాల్సిన స్టేట్ సర్వీసెస్ మెయిన్ పరీక్షను వాయిదా వేసింది. నిరసనకారులతో చర్చలు జరపాలని శరద్ పవార్ సీఎం దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్‌తో మాట్లాడారు. CJP వ్యవస్థాపకుడు అభిజీత్ దీప్కే అక్టోబర్ 4న పూణే ఆందోళనలో చేరి, జ్ఞానేష్ కుమార్ రాజీనామాను కూడా డిమాండ్ చేశారు. ఇది రెండు యువజన ఉద్యమాల మధ్య సంబంధాన్ని ఏర్పరిచింది.
- ఐఐటీ బాంబే (IIT Bombay)
బి.టెక్ విద్యార్థి సాహిల్ వాకోడే సెప్టెంబర్ 18న ఆత్మహత్య చేసుకున్నప్పటి నుండి ఐఐటీ బాంబే విద్యార్థులు నిరసన తెలుపుతున్నారు. అధికారిక విద్యార్థి కౌన్సిల్ ఈ బృందం నుండి దూరంగా ఉంటూ వారు మొత్తం విద్యార్థి సమాజానికి ప్రాతినిధ్యం వహించడం లేదని పేర్కొంది. నిరసనకారులు ఆ వ్యాఖ్యలను ఖండిస్తూ, కౌన్సిల్ స్వతంత్రతను ప్రశ్నిస్తున్నారు.
- ఆదివాసీ విద్యార్థులు, నాసిక్-ముంబై
ఆదివాసీ విద్యార్థులు నాసిక్ నుండి ముంబై వైపు ‘ఉల్గులాన్ మోర్చా’ను ప్రారంభించి, గిరిజనాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి అశోక్ ఉయికే రాజీనామా, సీనియర్ అధికారుల బదిలీ, ఆశ్రమ పాఠశాలల్లో మెరుగైన వసతులు, సెంట్రలైజ్డ్ కిచెన్ విధానం రద్దు, బాధితుల కుటుంబాలకు పరిహారం వంటి అంశాలను డిమాండ్ చేశారు. సీఎం ఫడ్నవీస్‌తో జరిగిన చర్చల తర్వాత ఈ ఉద్యమం రెండుగా విడిపోయింది. ఒక వర్గం ప్రభుత్వ హామీలను అంగీకరించి ఆందోళనను విరమించుకోగా, మరొక వర్గం ముంబై వైపు పయనాన్ని కొనసాగించింది.
- నిర్మా యూనివర్సిటీ (Nirma University)
మహిళా విద్యార్థినుల పట్ల ఒక నిర్మాణ కార్మికుడు అసభ్యంగా ప్రవర్తించాడనే ఆరోపణలపై అహ్మదాబాద్‌లోని విద్యార్థులు “బ్లాక్ డే” పాటించారు. యాజమాన్యం సరైన చర్యలు తీసుకోలేదని విద్యార్థులు ఆరోపించారు. ఆ తర్వాత యూనివర్సిటీ క్యాంపస్‌లో నిర్మాణ కార్మికులపై నిఘాను తీవ్రతరం చేసింది.
- అంబేడ్కర్ యూనివర్సిటీ ఢిల్లీ
ఫుల్-టైమ్ ఫెలోషిప్ పొందే వారి కోసం కొత్తగా ప్రవేశపెట్టిన హాజరు నిబంధనలపై పీహెచ్‌డీ పరిశోధకులు నిరసన తెలిపారు. ఈ నిబంధనలు తమ అకడమిక్, పరిశోధన పనులను పరిమితం చేస్తాయని వారు వాదించారు. నిరసనల తర్వాత అక్టోబర్ 4న యూనివర్సిటీ తన హాజరు మార్గదర్శకాలను సవరించింది.
- జామియా మిల్లియా ఇస్లామియా
మహిళా హాస్టల్ వాసులకు జారీ చేసిన ఖాళీ నోటీసులకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన నిరసనలో పాల్గొన్నందుకు గాను ఒక పీహెచ్‌డీ పరిశోధకుడిని ఐదు రోజుల పాటు సస్పెండ్ చేశారు. ఈ వివాదం హాస్టల్ హక్కులు, యూనివర్సిటీ యాజమాన్యం చుట్టూ తిరుగుతోంది.
- చిట్కారా యూనివర్సిటీ, పంజాబ్
గర్ల్స్ హాస్టల్‌కు సంబంధించి వింత శబ్దాలు రావడం, విద్యార్థినులు కనిపించకుండా పోతున్నారనే ఆరోపణల నేపథ్యంలో ఉద్రిక్తత నెలకొంది. ఈ నిరసన హింసాత్మకంగా మారి, రెండు పోలీసు వాహనాలు ధ్వంసమయ్యాయి. తప్పుదోవ పట్టించే పోస్టులు పెట్టినందుకు ఇద్దరు పూర్వ విద్యార్థులను అరెస్టు చేశారు. ఈ సంఘటన ఇంకా నిఘా జాబితాలోనే ఉంది.
- ఎల్‌పీయూ (LPU), పంజాబ్
లైంగిక దాడి ఆరోపణలపై జరిగిన నిరసన కారణంగా ఆరుగురు విద్యార్థులు, ముగ్గురు బయటి వ్యక్తులతో సహా తొమ్మిది మందిని అరెస్టు చేశారు. విద్యార్థుల భద్రతకు కఠిన చర్యలు తీసుకోవాలని నిరసనకారులు డిమాండ్ చేస్తూనే ఉన్నారు.
- ఎస్‌ఆర్‌ఎఫ్‌టీఐ (SRFTI), కోల్‌కతా
సత్యజిత్ రే ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్స్టిట్యూట్ క్యాంపస్‌లో ఆర్ఎస్ఎస్ సంబంధిత కార్యక్రమం తర్వాత సెప్టెంబర్ చివరిలో ఘర్షణ జరిగింది. ఇద్దరు గుర్తుతెలియని విద్యార్థులపై సహా మూడు ఎఫ్‌ఐఆర్‌లు నమోదయ్యాయి. నిరసనకారులు ఇటుకలు, సీసాలు విసిరారని, క్యాంపస్‌లోకి ప్రవేశించడానికి యత్నించారని, భారత్ మాత, దుర్గామాత, స్వామి వివేకానంద చిత్రపటాలను ధ్వంసం చేశారని ఆరోపణలు వచ్చాయి. ఆ తర్వాత హిందూ జాగరణ్ మంచ్ చర్యలు తీసుకోవాలని డిమాండ్ చేస్తూ నిరసన తెలిపింది.
ఎలక్షన్ కమిషన్ వివాదం
స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (SIR) పై వివాదం బహుశా ఈ కేసులన్నింటిలోకి అత్యంత కీలకమైనది, ఎందుకంటే ఇది భారత ఎలక్షన్ కమిషన్‌తో ముడిపడి ఉంది. ఇతర ఎలక్షన్ కమిషనర్ల సరైన అంగీకారం లేకుండానే SIR సంబంధిత నిర్ణయాలు తీసుకున్నారని ఆరోపిస్తూ జ్ఞానేష్ కుమార్ రాజీనామాను ప్రతిపక్షాలు డిమాండ్ చేశాయి. సుప్రీంకోర్టు పిటిషన్ కూడా ఇలాంటి ఆరోపణలే చేసింది, కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషిలు కనీసం 14 సందర్భాలలో తమ అభ్యంతరాలను రికార్డు చేశారని పేర్కొంది. ఎలక్షన్ కమిషన్ ఆ వ్యాఖ్యానాన్ని తోసిపుచ్చింది. తమ నిర్ణయాలు చట్టబద్ధమైనవేనని స్పష్టం చేసింది.
ఢిల్లీ, ముంబైలలో ప్రతిపక్షాలు, యువజన సంఘాలు ప్రదర్శనలు నిర్వహించడంతో ఈ ఆందోళన మరింత విస్తరించింది. CJP అక్టోబర్ 10, 2026న మరొక సమీకరణను ప్రకటించింది. ఇరువైపులా ఈ వివాదాన్ని భిన్నంగా చూస్తున్నారు. ఓటర్ల జాబితా పారదర్శకత ప్రజాస్వామ్యానికి మూలస్తంభమని ప్రతిపక్షాలు వాదిస్తున్నాయి. డూప్లికేట్, మరణించిన, అనర్హులైన ఓటర్ల పేర్లను తొలగించడానికే SIR ఉద్దేశమని, తద్వారా పారదర్శకతను కాపాడవచ్చని ప్రభుత్వం, ఎలక్షన్ కమిషన్ పేర్కొంటున్నాయి. ఈ వివాదం కోర్టులు, సంబంధిత సంస్థల పరిశీలనకు అర్హమైనది.
అధికారంలో ఉన్నవారే లక్ష్యంగా
వ్యక్తులను తొలగించాలని నిరంతరం చేసే ప్రచారాలు ప్రజా దృష్టిని సంస్థాగత ప్రక్రియల నుండి వ్యక్తుల వైపు మళ్లించగలవు.
ఈ సరళి మనకు తెలిసిందే. ఒక సంస్థ వివాదాన్ని ఎదుర్కొంటుంది, రాజకీయ వర్గాలు దాని అధిపతిని లక్ష్యంగా చేసుకుంటాయి, రాజీనామా లేదా తొలగింపు ప్రధాన డిమాండ్‌గా మారుతుంది. ప్రభుత్వం లొంగిపోతే, నిరసనకారులు ఆ తొలగింపును తమ ఒత్తిడి పనిచేసిందనడానికి నిదర్శనంగా చూడవచ్చు. అప్పుడు తదుపరి వివాదం మరొక వ్యక్తిని లక్ష్యంగా చేసుకోవచ్చు.
దీనర్థం ప్రతీ రాజీనామా డిమాండ్ నిరర్థకమైనదని కాదు. సంస్థలు జవాబుదారీగా ఉండాలి. ఒక వ్యక్తి రాజ్యాంగబద్ధమైన లేదా చట్టబద్ధమైన పదవిలో ఉన్నంత మాత్రాన నిజమైన అక్రమాలు, చట్టవిరుద్ధమైన చర్యలు, అవినీతి లేదా అధికార దుర్వినియోగాన్ని కప్పిపుచ్చలేరు. కానీ జవాబుదారీతనం వేరు, సంస్థల ప్రామాణికతను దెబ్బతీయడం వేరు. ప్రతీ సంస్థాగత విభేదం అగ్రస్థానంలో ఉన్న వ్యక్తిని తొలగించడానికి కారణమైతే ప్రజాస్వామ్యం పనిచేయలేదు.
అసలైన పరీక్ష
వ్యక్తులు మారినా సంస్థలు శాశ్వతంగా ఉండేలా భారత ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలు రూపొందించబడ్డాయి. మంత్రులు, ఎలక్షన్ కమిషనర్లు, MPSC అధికారులు, పోలీసు అధికారులు, ప్రభుత్వాలు వస్తుంటాయి, పోతుంటాయి; కానీ సంస్థలు మిగిలే ఉంటాయి. అందుకే ప్రస్తుత నిరసనలు ఆ తర్వాత ఎవరు రాజీనామా చేయాలనే దానికంటే విస్తృతమైన చర్చను కోరుతోంది.
ఆరోపణలకు తగిన ఆధారాలు ఉన్న చోట విచారణ జరగాలి, చర్యలు ఉండాలి. ఒక సంస్థ చట్టవిరుద్ధంగా వ్యవహరించిన చోట కోర్టులు, చట్టబద్ధమైన వ్యవస్థలు జోక్యం చేసుకోవాలి. విధానాలు విఫలమైన చోట సంస్కరణలు రావాలి. కానీ ప్రతి వివాదం అధిపతిని తొలగించే ప్రచారంగా మారితే, సంస్థాగత జవాబుదారీతనం స్థానంలో వ్యక్తుల ఆధారిత రాజకీయం వచ్చే ప్రమాదం ఉంది.
జ్ఞానేష్ కుమార్ వ్యవహారాన్ని సుప్రీంకోర్టు పరిగణనలోకి తీసుకున్న విధానం రాజ్యాంగ ప్రక్రియకు ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది: ఆరోపణలను వినడం, సమాధానాలను కోరడం, చట్టాన్ని పరిశీలించడం, చట్టవిరుద్ధత నిరూపితమైన చోట జోక్యం చేసుకోవడం. అక్టోబర్ 5న కోర్టు నోటీసులు జారీ చేసింది కానీ జ్ఞానేష్ కుమార్‌ను సస్పెండ్ చేయాలని కోరిన తక్షణ మధ్యంతర ఉపశమనాన్ని నిరాకరించింది.
ఆ ప్రక్రియ వీధి రాజకీయాల కంటే నెమ్మదిగా కనిపించవచ్చు. రాజ్యాంగబద్ధ ప్రజాస్వామ్యాలు ఉద్దేశపూర్వకంగానే ఇటువంటి విధానాల ద్వారా పనిచేయడానికి రూపొందించారు.
ప్రభుత్వాలకు, ప్రతిపక్షాలకు ఉన్న సవాలు ఏమిటంటే — సంస్థలపై ప్రజల నమ్మకాన్ని బలహీనపరచకుండా వ్యక్తులను జవాబుదారీగా ఉంచడం. ప్రభుత్వాలు, పార్టీలు, పదవుల్లో ఉన్నవారు మారుతుంటారు; కానీ సంస్థలు నిరంతరం నిలిచివుండాలి.
News at a Glance: