మసకబారుతున్న సమాచార హక్కు చట్టం
INTRODUCTION
సమాచార హక్కు చట్టం అమల్లోకి వచ్చి 21 ఏళ్లు పూర్తయ్యాయి. ఎన్నో ఉద్య‌మాల ఫ‌లితంగా ఈ చట్టం రూపు దాల్చిప్పుడు ప్రజాస్వామ్య ప్రియులు, స‌గ‌టు భార‌తీయులు ఎంతో సంబుర‌ప‌డ్డారు. అవినీతి, అక్ర‌మాల‌కు తెర‌వేయ‌డంలో ఈ చట్టం త‌మ‌కు ఆయుధంగా ఉప‌యోగ‌ప‌డుతుంద‌ని ఎంతో మంది అనుకున్నారు. చట్టం ఏర్పాటే ఒక ఘ‌న విజ‌యంగా భావించారు. మొదట్లో కొంత ప్ర‌భావ‌శీంగా క‌నిపించిన ఈ చట్టం కాల క్ర‌మేణా మ‌స‌క‌బారిపోతోంది. దీనిపై ఆశ‌లు స‌న్న‌గిల్లుతూ వ‌స్తున్నాయి. అంత‌కుముందు అంకుశంలా క‌నిపించిన చట్టం ఇప్పుడు నామ‌మాత్ర‌మై పోయింది. ప్రభుత్వాలు ఈ చట్టం అమ‌లును ప‌ట్టించుకోక‌వ‌పోడం, సమాచార హక్కు కమిషన్లలో కమిషనర్ల నియామ‌కాల‌ను పూర్తి స్థాయిలో చేప‌ట్ట‌క‌పోవ‌డం, రాజకీయ నిరుద్యోగుల‌కు ఆవాసంగా కమిషన్ను మార్చ‌డం, నిబంధనలు మార్చ‌డం, అధికారాలు త‌గ్గించ‌డంతో సమాచార హక్కు చట్టం కోర‌లు పీకిన పాములా మారిపోతోంది. ఇప్ప‌టికీ చట్టం అమ‌లులో ఉంది.కమిషన్లు ప‌నిచేస్తూనే ఉన్నాయి. కానీ ఆశించిన ప‌నితీరు క‌న‌బ‌ర‌చ‌డం లేదు. అప్పీళ్ల పరిష్కారంలో ఏళ్ల తరబడి నిరీక్షణ, జరిమానాల విధింపులో వెనుకంజ…వెర‌సి లక్షలాది పెండింగ్‌ కేసులతో ల‌క్ష్యం నీరుగారిపోతోంది. సమాచార హక్కు చట్టం ఏర్ప‌డి అక్టోబరు 12 నాటికి 21 ఏళ్లు పూర్త‌యిన సంద‌ర్భంగా దీనిపై విశ్లేష‌ణ.
ANALYSIS
అక్టోబరు 12, 2026తో సమాచార హక్కు చట్టం అమల్లోకి వచ్చి 21 ఏళ్లు పూర్తయ్యాయి. ప్రభుత్వ వ్యవహారాల్లో పారదర్శకతను పెంచడం, అవినీతిని ప్రశ్నించడం, సంక్షేమ పథకాల ప్రయోజనాలు ప్రజలకు అందుతున్నాయో లేదో తెలుసుకోవడం కోసం రూపొందిన ఈ చట్టం కోట్లాది మంది పౌరులకు సాధికారత కల్పించింది. అయితే, చట్టం అమలుకు బాధ్యత వహించే సమాచార కమిషన్లలో ఖాళీలు, అప్పీళ్ల పెండింగ్‌, విచారణలో జాప్యం, అధికారులపై జరిమానాల విధింపులో వెనుకంజ వంటి సమస్యలు దాని లక్ష్యాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి.
సతర్క్‌ నాగరిక్‌ సంఘటన్‌ విడుదల చేసిన 2025–26 నివేదిక ప్రకారం, 2026 జూన్‌ 30 నాటికి దేశంలోని 28 సమాచార కమిషన్లలో 3,85,716 అప్పీళ్లు, ఫిర్యాదులు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి.
సమాచార హక్కు చట్టం ఏర్పాటుకు దారితీసిన పరిస్థితులు
ప్రభుత్వం ప్రజల కోసం ఖర్చు చేసే నిధులు ఎలా వినియోగమవుతున్నాయి? సంక్షేమ పథకాల లబ్ధిదారుల ఎంపికలో అక్రమాలు జరుగుతున్నాయా? గ్రామాల్లో నిర్మించామని చెప్పే రహదారులు, పాఠశాలలు, చెరువులు వాస్తవంగా నిర్మించారా? ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, కాంట్రాక్టులు, రేషన్‌ పంపిణీ, పెన్షన్ల మంజూరులో అవకతవకలు ఉన్నాయా? ఇటువంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు తెలుసుకోవడానికి ప్రజలకు అధికారిక రికార్డులు అందుబాటులో ఉండాలనే ఆలోచన నుంచే సమాచార హక్కు ఉద్యమం బలపడింది.
రాజస్థాన్‌లో మొదలైన ప్రజా ఉద్యమం
1990వ దశకం ప్రారంభంలో రాజస్థాన్‌లోని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కూలీలకు కనీస వేతనాలు చెల్లించకపోవడం, ఉపాధి పనుల రికార్డుల్లో అక్రమాలు, జరగని పనులకు నిధులు ఖర్చు చేసినట్లు చూపించడం వంటి సమస్యలు వెలుగులోకి వచ్చాయి.ఈ నేపథ్యంలో మజ్దూర్‌ కిసాన్‌ శక్తి సంఘటన్‌ (MKSS) ప్రజా ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది. గ్రామ పంచాయతీలు, ప్రభుత్వ శాఖల వద్ద ఉన్న ఖర్చుల వివరాలు, వేతనాల రికార్డులు, బిల్లులు, వోచర్లు ప్రజలకు అందించాలని డిమాండ్‌ చేసింది.1994, 1996లో నిర్వహించిన జన్‌ సున్వాయ్‌ (ప్రజా విచారణలు) ఈ ఉద్యమంలో కీలక ఘట్టాలుగా నిలిచాయి. ప్రభుత్వ రికార్డులను ప్రజల ముందు చదివి వినిపించడం ద్వారా, కాగితాలపై పూర్తయినట్లు చూపించిన పనులు వాస్తవంగా జరిగాయా లేదా అన్నది గ్రామస్థులే ప్రశ్నించే పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఈ ఉద్యమం సమాచారాన్ని పొందడం కేవలం ప్రభుత్వ దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆధారపడే విషయం కాదని, ప్రజాస్వామ్యంలో అది పౌరుల హక్కు కావాలనే ఆలోచనకు బలాన్నిచ్చింది. అనంతరం వివిధ రాష్ట్రాల్లో సమాచార హక్కు ఉద్యమాలు విస్తరించాయి.
రాష్ట్రాల నుంచి జాతీయ చట్టం వరకు
రాజస్థాన్‌ ఉద్యమంతో పాటు పౌరసంఘాలు, పాత్రికేయులు, న్యాయవాదులు, ప్రజాస్వామిక హక్కుల కార్యకర్తలు సమాచార హక్కు కోసం జాతీయ స్థాయిలో ప్రచారం నిర్వహించారు.
– 1996: సమాచార హక్కుపై జాతీయ స్థాయి చట్టం కోసం ఉద్యమం మరింత విస్తరించింది.
– 1997–2000: పలు రాష్ట్రాలు సమాచార హక్కుకు సంబంధించిన చట్టాలు, విధానాలను రూపొందించడం ప్రారంభించాయి. రాజస్థాన్‌ సమాచార హక్కు చట్టం 1999లో ఆమోదం పొందింది; 2000లో అమల్లోకి వచ్చింది.
– 2002: కేంద్ర ప్రభుత్వం ఫ్రీడం ఆఫ్ ఇన్ఫ‌ర్మేష‌న్ యాక్టు తీసుకొచ్చింది. అయితే, అది సమర్థంగా అమల్లోకి రాలేదు.
– 2004: సమాచార హక్కుకు సంబంధించిన కొత్త బిల్లును పార్లమెంటులో ప్రవేశపెట్టారు.
– 2005, జూన్‌ 15: సమాచార హక్కు చట్టానికి రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభించింది.
– 2005, అక్టోబరు 12: చట్టంలోని మిగిలిన ప్రధాన నిబంధనలు అమల్లోకి వచ్చాయి.
ఈ చట్టం వెనుక ఉన్న ప్రధాన సందేశం స్పష్టం: ప్రభుత్వం ప్రజల కోసం పనిచేస్తుంది. కాబట్టి ప్రజాధన వినియోగం, ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు, ప్రజా ప్రయోజనాలకు సంబంధించిన రికార్డులపై ప్రజలకు ప్రశ్నించే హక్కు ఉండాలి.
రాజ్యాంగంలోని ఏ అంశం సమాచార హక్కుకు ఆధారం?
భారత రాజ్యాంగంలో సమాచార హక్కు అనే పేరుతో ప్రత్యేకంగా ఒక ప్రాథమిక హక్కును పేర్కొనలేదు. అయితే, సుప్రీంకోర్టు పలు తీర్పుల ద్వారా సమాచారాన్ని పొందే హక్కును రాజ్యాంగంలోని 19(1)(a) అధికరణం కల్పించిన భావప్రకటన స్వేచ్ఛలో భాగంగా గుర్తించింది. ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను తెలుసుకునే అవకాశం లేకుండా పౌరులు వాటిపై అభిప్రాయాలు ఏర్పరచుకోవడం, వాటిని విమర్శించడం, ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో అర్థవంతంగా పాల్గొనడం సాధ్యం కాదన్నది ఈ న్యాయసూత్రంలోని ప్రధాన భావన. 1975లో స్టేట్‌ ఆఫ్ ఉత్తరప్రదేశ్‌ వర్సెస్‌ రాజ్‌ నారాయణ్‌ కేసులోనూ, 1981లో ఎస్‌.పీ. గుప్తా వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్ ఇండియా కేసులోనూ ప్రభుత్వ కార్యకలాపాల పారదర్శకత, ప్రజలకు సమాచారం అందుబాటులో ఉండాల్సిన అవసరంపై సుప్రీంకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది.
2005లో రూపొందిన సమాచార హక్కు చట్టం ఈ రాజ్యాంగ సూత్రానికి నిర్దిష్టమైన చట్టపరమైన విధానాన్ని కల్పించింది.అయితే, ఈ హక్కు సంపూర్ణమైనది కాదు. జాతీయ భద్రత, కొన్ని రకాల వ్యక్తిగత సమాచారం, వాణిజ్య రహస్యాలు, న్యాయపరమైన మినహాయింపులు వంటి అంశాలకు చట్టంలోని సెక్షన్‌ 8, ఇతర నిబంధనలు వర్తిస్తాయి. ప్రజా ప్రయోజనం, గోప్యత మధ్య సమతౌల్యం పాటించాల్సి ఉంటుంది.
సమాచార హక్కు చట్టంలోని ప్రధాన నిబంధనలు
సమాచార హక్కు చట్టం కేవలం ప్రభుత్వ కార్యాలయాలకు దరఖాస్తులు పెట్టుకునే అవకాశం కల్పించే చట్టం మాత్రమే కాదు. సమాచారాన్ని అందించే విధానం, అధికారుల బాధ్యత, అప్పీళ్ల పరిష్కారం, ఉల్లంఘనలకు జరిమానాలు వంటి అంశాలకూ ఇందులో స్థానం ఉంది.
పౌరులకు ఉన్న హక్కులు
సెక్షన్‌ 4: ప్రభుత్వ సంస్థలు తమ కార్యకలాపాలు, విధులు, అధికారాలు, నిర్ణయాల ప్రక్రియ, నిధుల వినియోగం తదితర సమాచారాన్ని వీలైనంతవరకు స్వయంగా ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాలి. దీనివల్ల ప్రతి సమాచారానికీ దరఖాస్తు చేయాల్సిన అవసరం తగ్గుతుంది.
సెక్షన్‌ 6: పౌరులు సంబంధిత ప్రజా సమాచార అధికారికి దరఖాస్తు చేసి సమాచారం కోరవచ్చు.
సెక్షన్‌ 7: సాధారణంగా 30 రోజుల్లో సమాచారం అందించాలి. ఒక వ్యక్తి జీవితం లేదా స్వేచ్ఛకు సంబంధించిన సమాచారం అయితే 48 గంటల్లో అందించాల్సి ఉంటుంది.
సెక్షన్‌ 19: సమాచారం అందకపోయినా, నిరాకరించినా లేదా అసంపూర్ణ సమాచారం ఇచ్చినా మొదటి అప్పీల్‌, ఆ తరువాత రెండో అప్పీల్‌ చేసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
సెక్షన్‌ 20: సరైన కారణం లేకుండా సమాచారం ఇవ్వకపోవడం, దరఖాస్తును తిరస్కరించడం, తప్పుడు లేదా అసంపూర్ణ సమాచారం ఇవ్వడం వంటి నిర్దిష్ట ఉల్లంఘనలకు బాధ్యుడైన సమాచార అధికారిపై రోజుకు రూ.250 చొప్పున, గరిష్ఠంగా రూ.25,000 జరిమానా విధించవచ్చు. సంబంధిత అధికారికి తన వాదన వినిపించే అవకాశం ఇచ్చిన తరువాతే జరిమానాపై నిర్ణయం తీసుకోవాలి.
సెక్షన్‌ 25: సమాచార హక్కు చట్టం అమలు తీరుపై సమాచార కమిషన్లు వార్షిక నివేదికలను రూపొందించాలి. వాటిలో దరఖాస్తులు, తిరస్కరణలు, అప్పీళ్లు, వాటి పరిష్కారం, జరిమానాలు తదితర వివరాలు ఉండాలి.
ఈ నిబంధనల ఉద్దేశం కేవలం సమాచారం ఇవ్వడం కాదు; ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లో బాధ్యతాయుతమైన పరిపాలనను ప్రోత్సహించడం కూడా.
కేంద్ర సమాచార కమిషన్ ఎలా పనిచేస్తుంది?
సమాచార హక్కు చట్టంలోని సెక్షన్‌ 12 ప్రకారం కేంద్ర సమాచార కమిషన్
ఏర్పాటైంది. ఇది 2005 అక్టోబరు 12 నుంచి పనిచేస్తోంది. కేంద్ర ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలు, కేంద్ర ప్రభుత్వ పరిధిలోని ప్రజా సంస్థలకు సంబంధించిన అప్పీళ్లు, ఫిర్యాదులను పరిష్కరించడం దీని ప్రధాన బాధ్యత.
కమిషన్ నిర్మాణం
కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌లో ఒక ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌, అవసరాన్ని బట్టి గరిష్ఠంగా పది మంది సమాచార కమిషనర్లు ఉండవచ్చు.
ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌, ఇతర కమిషనర్ల నియామకానికి ఎంపిక కమిటీలో ప్రధానమంత్రి , లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు , ప్రధానమంత్రి నామినేట్‌ చేసిన కేంద్ర మంత్రివర్గ మంత్రి ఉంటారు.
చట్టం ప్రకారం, ప్రజాజీవితంలో విశిష్టత కలిగి, న్యాయం, శాస్త్రసాంకేతిక రంగాలు, సామాజిక సేవ, నిర్వహణ, పాత్రికేయం, ప్రసార మాధ్యమాలు లేదా పరిపాలన వంటి రంగాల్లో విస్తృత పరిజ్ఞానం, అనుభవం ఉన్నవారిని నియమించవచ్చు. రాజకీయ పార్టీతో అనుబంధం ఉండటం, పార్లమెంటు లేదా రాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యత్వం, ఇతర లాభదాయక పదవులు వంటి అంశాలపై చట్టంలో అనర్హత నిబంధనలు ఉన్నాయి.
రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్ల పరిస్థితి ఏమిటి?
సమాచార హక్కు చట్టంలోని సెక్షన్‌ 15 ప్రకారం ప్రతి రాష్ట్రం రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్ను ఏర్పాటు చేయవచ్చు. ఈ కమిషన్ల పరిధిలోకి ఆయా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ శాఖలు, స్థానిక సంస్థలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పరిధిలోని ప్రజా సంస్థలకు సంబంధించిన అప్పీళ్లు, ఫిర్యాదులు వస్తాయి.
కేంద్ర కమిషన్‌తో పాటు రాష్ట్రాల సమాచార కమిషన్లు ఈ చట్టానికి కీలకమైన న్యాయపరమైన రక్షణ వ్యవస్థలు. కానీ అనేక రాష్ట్రాల్లో కమిషనర్ల నియామకం ఆలస్యం కావడం, తగినంత మంది కమిషనర్లు లేకపోవడం, వార్షిక నివేదికలు ప్రచురించకపోవడం వంటి సమస్యలు బయటపడ్డాయి.
సుప్రీంకోర్టు జోక్యం ఎందుకు అవసరమైంది?
2019 ఫిబ్రవరి 15న అంజలి భరద్వాజ్‌ వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో సుప్రీంకోర్టు సమాచార కమిషన్లలో తగిన సంఖ్యలో కమిషనర్ల నియామకం అత్యవసరమని స్పష్టం చేసింది. కేసుల భారాన్ని బట్టి కమిషనర్ల సంఖ్యను నిర్ణయించాలని, ఖాళీలు ఏర్పడకముందే నియామక ప్రక్రియను ప్రారంభించాలని సూచించింది.
2025–26లోనూ కమిషన్ల నియామకాల్లో జాప్యంపై సుప్రీంకోర్టు పలు ఆదేశాలు జారీ చేసింది. 2026 జూలై 28న వెలువడిన ఉత్తర్వుల్లో హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌, ఝార్ఖండ్‌, మహారాష్ట్ర, బీహార్‌, ఛత్తీస్‌గఢ్‌, అసోం, తమిళనాడు, రాజస్థాన్‌ కమిషన్లలో ఖాళీలు, సభ్యుల కొరత, ప్రధాన సమాచార కమిషనర్ల నియామకంపై ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. కొన్ని రాష్ట్రాల్లో నియామక ప్రక్రియను నిర్దిష్ట గడువులో పూర్తి చేయాలని ఆదేశించింది.
రాష్ట్రాల వారీగా తాజా పరిస్థితిపై ముఖ్యమైన అంశాలు
రాష్ట్రం/కమిషన్ అందుబాటులో ఉన్న తాజా సమాచారం
ఝార్ఖండ్‌: 2025–26 నివేదిక ప్రకారం కొత్త అప్పీళ్లు, ఫిర్యాదుల నమోదును నిలిపివేసి, ఆ కాలంలో కేసులను పరిష్కరించలేదు. 2026 జూలై సుప్రీంకోర్టు ఉత్తర్వు ప్రకారం నలుగురు కమిషనర్లు నియమితులైనప్పటికీ, ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌తో సహా మరికొన్ని నియామకాలు అవసరమయ్యాయి.
హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌: 2025 జూలై 3 నుంచి కమిషన్ పూర్తిగా పనిచేయడం లేదని 2026 అక్టోబరు నివేదిక పేర్కొంది.
అసోం 2026 జూలై సుప్రీంకోర్టు ఉత్తర్వు సమయానికి ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌ నియామకం జరగలేదని కోర్టు పేర్కొంది.
తమిళనాడు : అదే ఉత్తర్వు సమయానికి నలుగురు సమాచార కమిషనర్లు పనిచేస్తుండగా, ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌ సహా మరికొన్ని పోస్టులు ఖాళీగా ఉన్నాయి.
రాజస్థాన్‌: 2026 జూలై ఉత్తర్వు సమయానికి ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌ పోస్టు ఖాళీగా ఉన్నట్లు కోర్టుకు తెలియజేశారు.
బీహార్‌: పెండింగ్‌ కేసులు అధికంగా ఉన్నప్పటికీ, కమిషనర్ల సంఖ్య సరిపోవడం లేదని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది.
ఛత్తీస్‌గఢ్‌ పెండింగ్‌ కేసుల భారాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని కమిషన్ సభ్యుల సంఖ్యను పునఃసమీక్షించాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది.
తెలంగాణ సమాచార కమిషన్
తెలంగాణలో సమాచార కమిషన్ 2017లో ఏర్పాటైంది. అయితే ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌ పోస్టు 2020 ఆగస్టు నుంచి 2025 మే వరకు ఖాళీగా ఉంది. మొత్తం కమిషన్ 2023 ఫిబ్రవరి నుంచి 2025 మే వరకు రెండేళ్లకు పైగా పనిచేయని పరిస్థితి నెలకొంది. సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాల తరువాత 2025 మేలో ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌తో సహా ఆరుగురిని నియమించారు.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సమాచార హక్కు కమిషన్
– ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ విభజన అనంతరం, ప్రత్యేక ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సమాచార కమిషన్ను 2017 ఆగస్టు 11న ఏర్పాటు చేశారు.2026 అక్టోబరు 13 నాటికి అందుబాటులో ఉన్న తాజా సమాచారం ప్రకారం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సమాచార హక్కు కమిషన్‌లో మొత్తం 8 పోస్టులు భర్తీ అయ్యాయి. ఖాళీలు లేవని సుప్రీంకోర్టుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 2026 ఫిబ్రవరిలో తెలియజేసింది.
దేశవ్యాప్తంగా పెండింగ్‌ కేసులు:
2026 అక్టోబరులో వెలువడిన Report Card on the Performance of Information Commissions in India, 2025–26 నివేదిక ప్రకారం, జూన్‌ 30, 2026 నాటికి దేశంలోని 28 సమాచార కమిషన్లలో 3,85,716 అప్పీళ్లు, ఫిర్యాదులు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి.
గత ఏడాది జూన్‌ 30 నాటికి 29 కమిషన్లలో 4,13,972 కేసులు పెండింగ్‌లో ఉన్నట్లు నమోదైంది. తాజా గణాంకంలో ఒక కమిషన్‌కు సంబంధించిన సమాచారం అందుబాటులో లేకపోవడంతో, రెండు సంవత్సరాల సంఖ్యలను పోల్చేటప్పుడు ఈ పరిమితిని గుర్తుంచుకోవాలి.
IN NUMBERS
2026 జూన్‌ నాటికి అత్యధిక పెండింగ్‌ కేసులున్న కమిషన్లు
కమిషన్ పెండింగ్‌ కేసులు గణాంకానికి సంబంధించిన గమనిక
మహారాష్ట్ర 77,397 2026 జూన్‌ 30
ఛత్తీస్‌గఢ్‌ 52,559 2025 డిసెంబరు 10 నాటి సంఖ్య
బీహార్‌ 42,243 2026 నివేదికలో పేర్కొన్న సంఖ్య
కేంద్ర సమాచార కమిషన్ 39,121 2025 జూన్‌లో 24,102 ఉండగా పెరిగింది
తమిళనాడు 37,150 2026 జూన్‌ 30 నాటి సంఖ్యగా రాష్ట్ర వార్తా నివేదిక పేర్కొంది
తెలంగాణలో పెండింగ్‌ కేసుల పరిస్థితి
సతర్క్‌ నాగరిక్‌ సంఘటన్‌ 2024–25 నివేదిక ప్రకారం, తెలంగాణ సమాచార కమిషన్‌లో 2025 జూన్‌ 30 నాటికి 18,192 కేసులు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి. అప్పటి కేసుల పరిష్కార వేగాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, 2025 జూలై 1న దాఖలైన కొత్త అప్పీల్‌ను పరిష్కరించడానికి 29 సంవత్సరాల రెండు నెలలు పట్టవచ్చని అంచనా వేసింది.
2025 జూన్‌ 30 నాటి రాష్ట్రాల వారీ పెండింగ్‌ కేసులు
రాష్ట్రం/కమిషన్ పెండింగ్‌ కేసులు
మహారాష్ట్ర 95,340
కర్ణాటక 47,825
తమిళనాడు 41,059
ఛత్తీస్‌గఢ్‌ 34,147
బీహార్‌ 29,919*
ఒడిశా 19,239
ఉత్తరప్రదేశ్‌ 18,424
తెలంగాణ 18,192
మధ్యప్రదేశ్‌ 17,940
పంజాబ్‌ 14,376
ఆంధ్రప్రదేశ్‌ 13,591
ఝార్ఖండ్‌ 7,728
రాజస్థాన్‌ 7,028**
కేరళ 6,512
హర్యానా 5,542
పశ్చిమ బెంగాల్‌ 4,954***
గుజరాత్‌ 3,175
ఉత్తరాఖండ్‌ 1,688
హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌ 1,195
అసోం 787
అరుణాచల్‌ప్రదేశ్‌ 497
త్రిపుర 368
గోవా 241
మణిపూర్‌ 80
మేఘాలయ 13
నాగాలాండ్‌ 7
సిక్కిం 3
మిజోరం 0
మొత్తం 4,13,972
కేంద్ర సమాచార కమిషన్ 24,102
కేసులు ఎందుకు పెరుగుతున్నాయి?
పెండింగ్‌ కేసులు పెరగడానికి కేవలం దరఖాస్తుల సంఖ్య పెరగడమే కారణం కాదు. కమిషన్లలో ఖాళీలు, కేసుల పరిష్కార వేగం, అప్పీళ్ల స్వీకరణ విధానం, అధికారుల బాధ్యతను అమలు చేయడంలో లోపాలు వంటి అంశాలు కూడా ప్రభావం చూపుతున్నాయి.
కమిషనర్ల నియామకంలో జాప్యం:
ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌, ఇతర కమిషనర్ల పదవీకాలం ఎప్పుడు ముగుస్తుందో ముందుగానే తెలుసుకోవచ్చు. అయినప్పటికీ నియామక ప్రక్రియను ముందుగానే ప్రారంభించకపోవడం వల్ల కమిషన్లు నెలలు, కొన్నిసార్లు సంవత్సరాల పాటు పనిచేయని పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది.
సుప్రీంకోర్టు 2019లోనే ఖాళీలు ఏర్పడే తేదీకి ఒకటి లేదా రెండు నెలల ముందే నియామక ప్రక్రియ ప్రారంభించాలని సూచించింది. అయినప్పటికీ, తరువాతి సంవత్సరాల్లోనూ ఇలాంటి సమస్యలు పునరావృతమయ్యాయి.
కేసుల పరిష్కారంలో మందగమనం
2025–26 సంవత్సరంలో 27 కమిషన్లకు అందుబాటులో ఉన్న గణాంకాల ప్రకారం 2,61,669 కేసులు నమోదయ్యాయి. అదే కాలంలో 28 కమిషన్లు 2,41,627 కేసులను పరిష్కరించాయి. అంటే, నమోదైన కేసుల సంఖ్యను పరిష్కారాల సంఖ్య మించలేకపోయింది. ఈ తేడా ఒక్కటే మొత్తం పెండింగ్‌ మార్పును వివరించదు; పాత కేసుల పరిష్కారం, తిరిగి పంపిన అప్పీళ్లు, ఇతర గణాంక పరిమితులు కూడా ప్రభావితం చేస్తాయి. అయినప్పటికీ, పరిష్కార వేగాన్ని పెంచాల్సిన అవసరం స్పష్టమవుతోంది.
అప్పీళ్లను విచారించకుండానే తిరిగి పంపడం
2025 జూలై నుంచి 2026 జూన్‌ వరకు తొమ్మిది సమాచార కమిషన్లు 37,701 అప్పీళ్లు, ఫిర్యాదులను తుది ఉత్తర్వులు ఇవ్వకుండా తిరిగి పంపినట్లు తాజా నివేదిక పేర్కొంది.
వీటిలో:
– కేంద్ర సమాచార కమిషన్ — 14,603;
– మహారాష్ట్ర — 14,140;
– బీహార్‌ — 4,417;
– గుజరాత్‌ — 3,276.
సతర్క్‌ నాగరిక్‌ సంఘటన్‌ నివేదిక ప్రకారం, గత సంవత్సరం కేంద్ర సమాచార కమిషన్ తిరిగి పంపిన అప్పీళ్లలో దాదాపు 95 శాతం మళ్లీ దాఖలు కాలేదు. పేజీలకు నంబర్లు వేయకపోవడం, సూచిక జతచేయకపోవడం వంటి లోపాల కారణంగా అప్పీళ్లను తిరిగి పంపడం ప్రజలను నిరుత్సాహపరచవచ్చని నివేదిక ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.
అప్పీల్‌ పత్రాల్లో అవసరమైన వివరాలు ఉండటం ముఖ్యం. కానీ చిన్నచిన్న సాంకేతిక లోపాల కారణంగా ప్రజలు కోరుతున్న సమాచారానికి సంబంధించిన వివాదాన్ని అసలు విచారించకపోతే, చట్టం ఉద్దేశమే దెబ్బతింటోంది.
జరిమానాలు విధించడంలో కమిషన్లు వెనుకంజ వేస్తున్నాయా?
సమాచార హక్కు చట్టంలోని సెక్షన్‌ 20 అధికారులకు బాధ్యతను గుర్తుచేసే ముఖ్యమైన నిబంధన. చట్టాన్ని ఉల్లంఘించిన సమాచార అధికారిపై తగిన సందర్భాల్లో జరిమానా విధించే అధికారం కమిషన్‌కు ఉంది.
2024 జూలై నుంచి 2025 జూన్‌ వరకు 23 కమిషన్లు అందించిన వివరాల ప్రకారం, మొత్తం 1,252 కేసుల్లో రూ.2.32 కోట్ల జరిమానాలు విధించారు. ఇదే సమయంలో, 17 కమిషన్లు అందించిన వివరాల ప్రకారం 13,657 కేసుల్లో జరిమానా ఎందుకు విధించకూడదో వివరణ కోరుతూ షోకాజ్‌ నోటీసులు జారీ చేశారు.
నివేదికలోని మరో ముఖ్యమైన పరిశీలన ఏమిటంటే, జరిమానా విధించే అవకాశం ఉన్నట్లు అంచనా వేసిన కేసుల్లోనూ కమిషన్లు చాలా తక్కువ సందర్భాల్లోనే జరిమానాలు విధించాయి. అయితే ప్రతి కేసులోనూ జరిమానా విధించడం సాధ్యం కాదు; అధికారికి సమాచారం ఇవ్వకపోవడానికి చట్టబద్ధమైన కారణం ఉందా లేదా అన్నది పరిశీలించాలి. అయినప్పటికీ, ఉల్లంఘన జరిగినప్పటికీ జరిమానా విధించకపోవడం పునరావృతమైతే, సమాచార అధికారుల్లో బాధ్యతాభావం తగ్గే ప్రమాదం ఉంది. ఈ విషయంలో కమిషన్ల నిర్ణయాలు పారదర్శకంగా ఉండాలి; జరిమానా విధించకపోతే కారణాలు స్పష్టంగా నమోదు చేయాలి.
కమిషనర్ల నియామకంలో రాజకీయ ప్రభావం ఉందా?
సమాచార కమిషనర్‌ పదవి స్వతంత్రంగా, నిష్పక్షపాతంగా పనిచేయాల్సిన బాధ్యత కలిగిన పదవి. అందువల్ల నియామక ప్రక్రియలో పారదర్శకత, అర్హత, అనుభవం, ప్రజాజీవితంలో విశిష్టత కీలకం.
చట్టం ప్రకారం కమిషనర్లకు న్యాయం, సామాజిక సేవ, పాత్రికేయం, శాస్త్రసాంకేతిక రంగాలు, పరిపాలన, నిర్వహణ తదితర రంగాల్లో విస్తృత పరిజ్ఞానం, అనుభవం ఉండాలి. రాజకీయ పార్టీతో సంబంధం ఉండకూడదనే అనర్హత నిబంధన కూడా ఉంది. అయితే, ప్రభుత్వాలు నియమించే వ్యక్తుల నేపథ్యాన్ని బట్టి మాత్రమే ప్రతి నియామకాన్ని చట్టవిరుద్ధమని తేల్చలేం. మాజీ ఉన్నతాధికారులు, పాత్రికేయులు, సామాజిక కార్యకర్తలు, ఇతర రంగాల నిపుణులు చట్టం నిర్దేశించిన అర్హతలకు అనుగుణంగా ఉంటే నియమితులు కావచ్చు.
కమిషన్ల స్వతంత్రతపై చర్చ
2019లో సమాచార హక్కు చట్టానికి చేసిన సవరణలు కూడా చర్చనీయాంశమయ్యాయి.అసలు చట్టం ప్రకారం కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రధాన సమాచార కమిషనర్లు, ఇతర కమిషనర్ల పదవీకాలం ఐదేళ్లు లేదా 65 ఏళ్ల వయస్సు వరకు ఉండేది. వారి జీతభత్యాలు, ఇతర సేవా నిబంధనలకు చట్టంలోనే నిర్దిష్టమైన ఆధారాలు ఉండేవి.2019 సవరణ ద్వారా పదవీకాలం, జీతభత్యాలు, ఇతర సేవా నిబంధనలను కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమాల ద్వారా నిర్ణయించే విధానం తీసుకొచ్చారు. 2019 నిబంధనల ప్రకారం కమిషనర్ల పదవీకాలం మూడేళ్లుగా నిర్ణయించారు.
ఈ సవరణపై విమర్శకులు వ్యక్తం చేసిన ప్రధాన ఆందోళన ఏమిటంటే, కమిషనర్ల పదవీకాలం, సేవా నిబంధనలను నిర్ణయించడంలో కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధిక నియంత్రణ లభిస్తే సంస్థాగత స్వతంత్రతపై ప్రభావం పడవచ్చని. మరోవైపు, ప్రభుత్వం ఈ మార్పులను కమిషన్ల స్వభావం, విధులకు అనుగుణంగా సేవా నిబంధనలను సర్దుబాటు చేసే చర్యగా సమర్థించింది. ఈ చర్చను పరిశీలించేటప్పుడు రెండు అంశాలు ముఖ్యం: కమిషన్లు స్వతంత్రంగా నిర్ణయాలు తీసుకునే పరిస్థితులు ఉండాలి; అదే సమయంలో వాటి పనితీరుపై ప్రజలకు జవాబుదారీతనం కూడా ఉండాలి.
సమాచార హక్కు చట్టం సాధించిన విజయాలు
సమాచార కమిషన్లలో లోపాలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ చట్టం వల్ల ప్రజలకు వచ్చిన ప్రయోజనాలను విస్మరించలేం.ప్రభుత్వ రికార్డులకు ప్రజలకు ప్రవేశం గతంలో ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లోని రికార్డుల గురించి తెలుసుకోవడం కష్టంగా ఉండేది. ఇప్పుడు పౌరులు ప్రభుత్వ ఖర్చులు, పథకాల అమలు, లబ్ధిదారుల ఎంపిక, నియామకాలు, టెండర్లు, పెన్షన్లు, రేషన్‌, స్థానిక సంస్థల పనుల గురించి అధికారిక సమాచారం కోరగలుగుతున్నారు.
సంక్షేమ పథకాల అమలుపై పర్యవేక్షణ
ఉపాధి హామీ పనుల రికార్డులు, వేతనాల చెల్లింపులు, రేషన్‌ సరఫరా, పెన్షన్ల మంజూరు వంటి అంశాల్లో సమాచార హక్కు పౌరుల పర్యవేక్షణకు ఉపయోగపడుతోంది. ప్రభుత్వ పథకాల రికార్డులు అందుబాటులో ఉండటం సామాజిక తనిఖీలకు కూడా తోడ్పడుతుంది. అయితే, సమాచార హక్కు ఒక్కటే అవినీతిని నిర్మూలిస్తుందని చెప్పలేం; సమాచారం ఆధారంగా జరిగే విచారణలు, చర్యలు, ప్రజల భాగస్వామ్యం కూడా అవసరం.
ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను ప్రశ్నించే అవకాశం
ప్రభుత్వ నిర్ణయాల వెనుక ఉన్న ఉత్తర్వులు, విధానాలు, ఖర్చుల వివరాలు, ఫైళ్లలో నమోదు చేసిన అధికారిక నిర్ణయాలను తెలుసుకోవడానికి ఈ చట్టం మార్గం కల్పించింది. తద్వారా పౌరులు, పాత్రికేయులు, సామాజిక కార్యకర్తలు ప్రభుత్వ చర్యలను ఆధారాలతో ప్రశ్నించే అవకాశం పొందారు.
అధికారుల బాధ్యతను గుర్తుచేసే వ్యవస్థ
సమాచారాన్ని సకాలంలో అందించకపోతే అప్పీల్‌ చేసుకునే అవకాశం, చట్ట ఉల్లంఘన జరిగిన సందర్భాల్లో జరిమానా విధించే నిబంధన అధికారులపై బాధ్యతను పెంచే సాధనాలు.
సమాచార హక్కు దుర్వినియోగం: వాస్తవం ఎంత?
సమాచార హక్కు చట్టాన్ని ఉపయోగించి కొందరు వ్యక్తులు అధికారులను వేధించడం, వ్యక్తిగత కక్షలు తీర్చుకోవడం, బ్లాక్‌మెయిల్‌కు పాల్పడడం వంటి ఆరోపణలు కూడా వినిపిస్తున్నాయి. ఈ అంశాన్ని విస్మరించకూడదు. అయితే, దుర్వినియోగానికి సంబంధించిన ఆరోపణలన్నింటినీ నిరూపిత వాస్తవాలుగా పరిగణించడం కూడా సరికాదు. 2011 ఆగస్టు 9న సెంట్రల్‌ బోర్డ్‌ ఆఫ్ సెకండరీ ఎడ్యుకేషన్‌ వర్సెస్‌ ఆదిత్య బందోపాధ్యాయ్‌ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఒక ముఖ్యమైన సూత్రాన్ని స్పష్టం చేసింది.
పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, అవినీతి నిరోధం వంటి లక్ష్యాలకు సంబంధం లేని, విచక్షణారహితమైన లేదా ఆచరణ సాధ్యం కాని సమాచార అభ్యర్థనలు పరిపాలన సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీయవచ్చని కోర్టు హెచ్చరించింది. చట్టాన్ని నిజాయితీగా పనిచేసే అధికారులను వేధించడానికి లేదా బెదిరించడానికి ఉపయోగించరాదని పేర్కొంది.
ఈ తీర్పు సమాచార హక్కును రద్దు చేయాలని చెప్పలేదు. చట్టం ఉద్దేశాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, చట్టబద్ధమైన పరిమితులను గౌరవిస్తూ దాన్ని ఉపయోగించాలని సూచించింది.
దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టడం ఎలా?
– ఒకే సమాచారాన్ని పదేపదే కోరడం, సంబంధం లేని విస్తృత సమాచారం అడగడం వంటి సందర్భాలను చట్టబద్ధంగా పరిశీలించాలి.
– నిజమైన ప్రజా ప్రయోజనంతో దాఖలైన దరఖాస్తులను అనవసరంగా తిరస్కరించకూడదు.
– వ్యక్తిగత గోప్యతకు సంబంధించిన మినహాయింపులను వర్తింపజేసేటప్పుడు చట్టాన్ని అనుసరించాలి.
– బ్లాక్‌మెయిల్‌ లేదా బెదిరింపులకు సంబంధించిన నిర్దిష్ట ఆధారాలు ఉంటే సంబంధిత చట్టాల ప్రకారం చర్యలు తీసుకోవాలి.
– దుర్వినియోగం ఉందనే పేరుతో సాధారణ పౌరుల సమాచార హక్కును పరిమితం చేయకూడదు.
కొంతమంది దుర్వినియోగం చేస్తున్నారనే కారణంతో చట్టాన్ని బలహీనపరచడం ఒక సమస్యకు పరిష్కారం కాదు. నిజమైన దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టడంతో పాటు, ప్రజలకు సమాచారం అందే మార్గాలను మరింత సులభతరం చేయాలి.
లక్ష్యాలు గొప్పవి.. ఫలితాలు ఎందుకు తక్కువ?
ప్రభుత్వాల నిర్లక్ష్యం, కమిషనర్ల నియామకాల్లో జాప్యం, పరిమిత సిబ్బంది, విచారణల మందగమనం వంటి అంశాలు సమాచార హక్కు చట్టం సమర్థతను దెబ్బతీస్తున్నాయని నివేదికలు, కోర్టు ఉత్తర్వులు సూచిస్తున్నాయి.
అయితే, చట్టం ఆశించిన ఫలితాలు పూర్తిగా రాకపోవడానికి ప్రభుత్వాల వైఖరితో పాటు వ్యవస్థలోని అనేక లోపాలను కారణంగా చెప్పొచ్చు.
ప్రధాన సమస్యలు
- కమిషనర్ల నియామకంలో జాప్యం: ఖాళీలు ఏర్పడిన తరువాతే నియామక ప్రక్రియ ప్రారంభించడం వల్ల అప్పీళ్ల పరిష్కారం నిలిచిపోతోంది.
- తగిన సిబ్బంది లేకపోవడం: కమిషనర్లు ఉన్నప్పటికీ, కేసుల పరిశీలన, నోటీసులు, రికార్డుల నిర్వహణ, విచారణల కోసం అవసరమైన సహాయక సిబ్బంది కొరత కూడా ప్రభావం చూపవచ్చు.
- జరిమానాల విధింపులో వెనుకంజ: ఉల్లంఘన జరిగిన సందర్భాల్లో చట్టం నిర్దేశించిన బాధ్యతను సమర్థంగా అమలు చేయకపోతే, అధికారులకు చట్టం ఉల్లంఘించినా పెద్దగా పరిణామాలు ఉండవనే భావన ఏర్పడవచ్చు.
- వార్షిక నివేదికల ప్రచురణలో నిర్లక్ష్యం: 2024–25 నివేదిక ప్రకారం, 29 కమిషన్లలో 20 కమిషన్లు 2023–24 సంవత్సరానికి సంబంధించిన వార్షిక నివేదికను కూడా ప్రచురించలేదు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌, తెలంగాణ కమిషన్లు తమ ఏర్పాటైన 2017 నుంచి వార్షిక నివేదికలను ప్రచురించలేదని నివేదిక పేర్కొంది. SNS India
- సమాచారాన్ని ముందుగానే బహిర్గతం చేయకపోవడం: సెక్షన్‌ 4 ప్రకారం ప్రభుత్వ సంస్థలు అనేక రకాల సమాచారాన్ని స్వయంగా ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాలి. ఇది సమర్థంగా అమలైతే దరఖాస్తుల భారం తగ్గే అవకాశం ఉంది.
- ప్రజల్లో అవగాహన లోపం: దరఖాస్తు ఎలా చేయాలి, అప్పీల్‌ ఎప్పుడు వేయాలి, ఏ సమాచారం చట్ట పరిధిలోకి వస్తుంది వంటి అంశాలపై అవగాహన పెరగాలి.
- ప్రభుత్వ శాఖల్లో రికార్డుల నిర్వహణ సమస్యలు: పాత ఫైళ్లు, అసంపూర్ణ రికార్డులు, డిజిటలైజేషన్‌ లోపాలు సమాచారాన్ని సకాలంలో అందించడాన్ని కష్టతరం చేయవచ్చు.
చట్టాన్ని బలోపేతం చేయడానికి తీసుకోవాల్సిన చర్యలు
21 ఏళ్ల ప్రస్థానం తరువాత సమాచార హక్కు చట్టాన్ని మరింత సమర్థంగా అమలు చేయాలంటే కొన్ని చర్యలు అత్యవసరం.
- ఖాళీలను ముందుగానే భర్తీ చేయాలి
కమిషనర్ల పదవీకాలం ముగిసే తేదీని దృష్టిలో ఉంచుకుని ముందుగానే ఎంపిక ప్రక్రియ ప్రారంభించాలి. కమిషన్లు పనిచేయని పరిస్థితి ఏర్పడకుండా చూడాలి.
- పెండింగ్‌ కేసులకు ప్రత్యేక ప్రణాళిక
లక్షల సంఖ్యలో పెండింగ్‌ కేసులున్న కమిషన్లలో అదనపు బెంచీలు, అవసరమైన సిబ్బంది, వీడియో విచారణలు, కేసుల ప్రాధాన్య క్రమం వంటి చర్యలను పరిశీలించాలి.
- నియామక ప్రక్రియను పారదర్శకంగా నిర్వహించాలి
దరఖాస్తుదారుల అర్హతలు, ఎంపిక ప్రమాణాలు, ఎంపిక కమిటీ నిర్ణయాలు, నియామకానికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని చట్టపరమైన పరిమితుల్లో ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాలి.
- జరిమానాలపై స్పష్టమైన నివేదికలు
ఎన్ని కేసుల్లో జరిమానా విధించదగిన ఉల్లంఘనలు గుర్తించారు? ఎన్ని కేసుల్లో జరిమానా విధించారు? విధించకపోతే కారణాలేమిటి? అన్న వివరాలను వార్షిక నివేదికల్లో వెల్లడించాలి.
- వార్షిక నివేదికలను తప్పనిసరిగా ప్రచురించాలి
సెక్షన్‌ 25 ప్రకారం నివేదికలను సమయానికి రూపొందించి, సంబంధిత శాసనసభ లేదా పార్లమెంటు ముందు ఉంచాలి. వాటిని వెబ్‌సైట్లలోనూ అందుబాటులో ఉంచాలి.
- సెక్షన్‌ 4 అమలుపై ప్రత్యేక దృష్టి
ప్రభుత్వ వ్యయాలు, టెండర్లు, లబ్ధిదారుల ఎంపిక, పథకాల అమలు, నియామకాలు వంటి సమాచారాన్ని ముందుగానే ఆన్‌లైన్‌లో ప్రచురించాలి. దరఖాస్తు చేయకుండానే ప్రజలకు సమాచారం అందేలా చూడాలి.
- అప్పీళ్ల స్వీకరణను ప్రజలకు అనుకూలంగా మార్చాలి
అప్పీల్‌లో సాంకేతిక లోపాలుంటే వాటిని సరిదిద్దుకునే అవకాశం కల్పించాలి. చిన్న లోపాల పేరుతో అప్పీళ్లను తుది ఉత్తర్వు లేకుండా తిరిగి పంపే విధానాన్ని సమీక్షించాలి.
- సమాచార హక్కు కార్యకర్తలకు రక్షణ
సమాచార హక్కును వినియోగిస్తున్నందుకు బెదిరింపులు లేదా దాడులకు గురయ్యే వ్యక్తుల ఫిర్యాదులపై చట్టప్రకారం చర్యలు తీసుకోవాలి.
- ప్రజలకు అవగాహన పెంచాలి
పాఠశాలలు, కళాశాలలు, స్థానిక సంస్థలు, పౌరసంఘాల ద్వారా సమాచార హక్కు వినియోగంపై అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి.
సమాచార హక్కు చట్టం ప్రజలకు కల్పించిన అధికారాన్ని కాపాడాలంటే ప్రభుత్వాలు నియామకాల విషయంలో నిర్లక్ష్యాన్ని విడనాడాలి. సమాచార కమిషన్లు స్వతంత్రంగా, సమర్థంగా పనిచేయాలి. ప్రజలకు సమాచారం అందించాల్సిన అధికారులపై చట్టబద్ధమైన బాధ్యతను అమలు చేయాలి. అదే సమయంలో చట్ట దుర్వినియోగం జరిగితే దానిని కూడా నిష్పక్షపాతంగా అరికట్టాలి.ప్రజాస్వామ్యంలో సమాచారం అనేది కేవలం ప్రభుత్వ రికార్డు కాదు. ప్రజలు తమ పాలకులను ప్రశ్నించడానికి, ప్రభుత్వాన్ని జవాబుదారీగా నిలబెట్టడానికి అవసరమైన సాధనం. ఆ సాధనం ప్రజలకు అందుబాటులో ఉన్నప్పుడే సమాచార హక్కు చట్టం నిజమైన అర్థంలో విజయవంతమైనట్లు భావించాలి.
NEWS AND REFFERANCES AT A GLANCE:
https://api.sci.gov.in/supremecourt/2019/32947/32947_2019_1_26_68511_Order_10-Feb-2026.pdf
https://www.thehansindia.com/hans/opinion/news-analysis/thankfully-rti-is-alive-and-kicking-1131789
https://indiankanoon.org/doc/1519371/?utm
https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2®=48&relid=192088&utm_source=chatgpt.com
https://www.snsindia.org/wp-content/uploads/2025/10/Report-Card-Key-findings-2025.pdf
https://www.telangana.gov.in/rti/information-commission/?utm
BY RAVIKANTI SRINIVAS