రాజ్యాంగ పరమైన అంశాలపై ఆయన వాదనలు, ఆయన ఉద్యమాల వెనుక ఉన్న రాజకీయ నెట్‌వర్క్‌లు, ఎన్నికలకు సంబధించి తలెత్తే చిన్నచిన్న నిరసనలను ప్రభుత్వంపై పూర్తిస్థాయి ఘర్షణగా మార్చడంలో ఆయన నైపుణ్యం పలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది.

 Introductory memo

ప్రశాంత్ భూషణ్ రాజకీయ ప్రయాణం అవినీతి వ్యతిరేక ఉద్యమాల నుండి ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీతో తీవ్రమైన విభేదాలతో సాగి, చివరికి ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను నిరంతరం సవాలు చేసే స్థితి వరకు చేరుకుంది. CJP, ఇతర కార్యకర్తలతో కలిసి ఆయన చేసిన తాజా వ్యాఖ్యలు ఈ విభిన్న అంశాలన్నింటినీ ఒకే చోటికి చేర్చాయి. ఆయన బహిరంగ ప్రకటనలు, రాజకీయ సంబంధాలు, ఎన్నికల వ్యవస్థల పట్ల ఆయన వైఖరిని పరిశీలించడం ద్వారా ప్రజాస్వామ్య నిరసన, ఘర్షణాత్మక యాక్టివిసం, రాజకీయ మార్పు కోసం చేసే ప్రయత్నాలు జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే వాటి మధ్య ఉన్న సంబధం అర్ధం అవుతుంది.

Analysis/ analytical view

ప్రశాంత్ భూషణ్  న్యూఢిల్లీలో అక్టోబర్ 15, 2026న జరిగిన విలేకరుల సమావేశంలో ప్రశాంత్ భూషణ్  స్పష్టమైన రాజకీయ ప్రకటన చేశారు. CJP వ్యవస్థాపకుడు అభిజీత్ దిప్కే, నటుడు ప్రకాష్ రాజ్, విద్యార్థి నాయకులు, ఇతర ప్రముఖులతో కలిసి ఆయన మాట్లాడారు. ఎలక్షన్ కమిషన్ నిర్వహించిన ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక సవరణ (SIR) లో అక్రమాలు జరిగాయంటూ సాగుతున్న నిరసన “నిజంగా ప్రభుత్వ మార్పు (regime change) కోసం జరుగుతున్న పోరాటం” అని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు. “అవును, మేమందరం ప్రభుత్వ మార్పును కోరుకుంటున్నాం… అందులో తప్పేముంది?” అని ఆయన ప్రశ్నించారు.

ప్రభుత్వాన్ని మార్చాలని కోరడం ఒక ప్రజాస్వామ్య హక్కని, రాజ్యాంగం ప్రకారం ప్రభుత్వంపై అసంతృప్తిని పెంచడం నేరం కాదని భూషణ్ వాదించారు. వాస్తవానికి ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్, ఓటర్ల జాబితా సవరణ ప్రక్రియను లక్ష్యంగా చేసుకుని ఉద్యమం సాగుతోంది. కానీ ఆయన ప్రకటన ఒక ప్రధానమైన ప్రశ్నను లేవనెత్తింది-  ఈ నిరసన ఎన్నికలకు సంబధించిన ఫిర్యాదులను పరిష్కరించాలని కోరుతోందా లేక అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వాన్ని దించడం మాత్రమే దీని ఏకైక రాజకీయ లక్ష్యంగా మారిందా? అని

ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన రాజ్యాంగపరమైన వ్యత్యాసం ఉంది. ప్రభుత్వాన్ని మార్చాలని ప్రచారం చేసే, ఎన్నికల సంఘాన్ని విమర్శించే, జవాబుదారీతనాన్ని డిమాండ్ చేసే పూర్తి హక్కు ప్రజలకు, ప్రతిపక్షాలకు ఉంది. శాంతియుత నిరసన అనేది చట్టబద్ధమైన ప్రజాస్వామ్య సాధనం. కానీ ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాపాడుతున్నామని చెప్పుకునే ఉద్యమం ఎన్నికల తీర్పులను, వ్యవస్థాగత ప్రక్రియలను, విభిన్న రాజకీయ అభిప్రాయాలు ఉన్న పౌరుల హక్కులను కూడా గౌరవించాలి.

ప్రశాంత్ భూషణ్‌  చేసిన ప్రకటన అక్రమ కుట్ర కాదు.  అలాగే ప్రభుత్వ మార్పును డిమాండ్ చేయడం వల్ల అరాచకం ఏర్పడుతుందని అర్థం కాదు. కానీ ఈ ప్రకటన వెనుక ఉన్న రాజకీయ వ్యూహమే ఆందోళన కలిగిస్తోంది – సుదీర్ఘ వీధి నిరసనలు, వ్యవస్థల ప్రామాణికతను దెబ్బతీయడం, రాజకీయ వైరుధ్యాలను పక్కనబెట్టి కూటములు కట్టడం ద్వారా ఎన్నికల ప్రక్రియకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఘర్షణను వాడుతున్నారా అనేదే అసలు సందేహం.

అవినీతి వ్యతిరేక ఉద్యమకారుడి నుండి ప్రతిపక్ష ప్రచారకుడిగా ప్రశాంత్ భూషణ్ ప్రయాణం

ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యాలకు (PIL) లేదా రాజకీయ యాక్టివిజంకు ప్రశాంత భూషణ్  క్రొత్తేమీ కాదు. అవినీతి, పాలన, న్యాయ వ్యవస్థ జవాబుదారీతనం, పౌర హక్కులపై చేసిన చట్టపోరాటాల ద్వారా ఆయన గుర్తింపు పొందారు. అన్నా హజారే నాయకత్వంలో జరిగిన ‘ఇండియా ఎగైనెస్ట్ కరప్షన్’ ఉద్యమంలో ఆయన ఒక ప్రముఖ వ్యక్తిగా మారారు. ఈ ఉద్యమం అవినీతిపై ప్రజల్లో ఉన్న ఆగ్రహాన్ని ఒక్కటిగా చేసి  ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ (AAP) ఆవిర్భావానికి అనుకూల  రాజకీయ వాతావరణాన్ని సృష్టించింది.

ఆ తర్వాత ఆయన ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ వ్యవస్థాపక సభ్యుడిగా మారి, దాని అభ్యర్థుల తరఫున ప్రచారం చేశారు. అయితే పార్టీ నాయకత్వం, పనితీరు, రాజకీయ వైఖరి పై ఏర్పడిన తీవ్ర విభేదాల కారణంగా అరవింద్ కేజ్రీవాల్‌తో ఆయన సంబంధం దెబ్బతింది. 2015లో పార్టీ వ్యతిరేక కార్యకలాపాల ఆరోపణలపై భూషణ్, యోగేంద్ర యాదవ్‌లను పార్టీ నుండి బహిష్కరించారు. ఆ తర్వాత వారు స్వరాజ్ అభియాన్ అనే సంస్థను స్థాపించారు.

ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ కేంద్రీకృతంగా మారిందని, పారదర్శకత లోపించిందని కేజ్రీవాల్ నాయకత్వాన్ని ప్రశాంత్ భూషణ్ విమర్శించారు. ఈ సంఘటన ఆయన రాజకీయ జీవితంలో పదే పదే కనిపిస్తున్న ఒక అంశాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది: తాను స్వయంగా ఏర్పాటుచేసిన సంస్థలతో సహా అన్నింటిలో రాజకీయ అధికారాన్ని నిరంతరం సవాలు చేసే ఉద్యమకారుడిగా ఆయన మిగిలిపోయారు. నిష్పాక్షికతకు, శక్తివంతమైన నాయకులను సవాలు చేసే ఆయన తెగువకు నిదర్శనంగా దీనిని చూడవచ్చు. అదే సమయంలో, ఆయన ఉద్యమాల రాజకీయ గమ్యం ఏమిటనే ప్రశ్నలను కూడా ఇది లేవనెత్తుతోంది. అవినీతి, ఎన్నికల విధానాలు, ప్రభుత్వ విధానాలకు వ్యతిరేకంగా సాగే ఉద్యమాలు ‘ప్రభుత్వ మార్పు’ అనే ఒకే డిమాండ్ వద్ద ఏకమైనప్పుడు వాటి లక్ష్యాలు, పద్ధతులు, జవాబుదారీతనంపై ప్రజలకు స్పష్టత కావాలి.

న్యాయవాదిగా ప్రశాంత్ భూషణ్ కు ఉన్న సీనియారిటీ ఆయన బహిరంగ ప్రకటనలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతను ఇస్తుంది. అయితే ఆయన న్యాయవాది అయినంత మాత్రాన ఆయన చేసే రాజకీయ వాదనలు విమర్శలకు అతీతం కాదు.  ఆయన మద్దతు ఇచ్చే ప్రతి ఉద్యమం లేదా కూటమి తప్పనిసరిగా రాజ్యాంగ స్థిరత్వానికే తోడ్పడుతుందని చెప్పలేం.

కాశ్మీర్ రాజకీయ వ్యాఖ్యల పరిమితులు

కాశ్మీర్‌పై ప్రశాంత్ భూషణ్ గతంలో చేసిన వ్యాఖ్యలు తీవ్ర వివాదాస్పదమయ్యాయి. 2011లో ఇండియా ఎగైనెస్ట్ కరప్షన్ ఉద్యమ సమయంలో, జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (plebiscite) ప్రతిపాదనకు ఆయన మద్దతు తెలిపారు. పరిస్థితులు సాధారణ స్థితికి వచ్చి, సైన్యాన్ని ఉపసంహరించి, AFSPA ను రద్దు చేస్తే ఈ అభిప్రాయ సేకరణను పరిశీలించవచ్చని ఆయన సూచించారు. అది తన వ్యక్తిగత అభిప్రాయమని అంటూ ఈ అంశంపై జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ గతంలో చేసిన చారిత్రక ప్రకటనలను ఉటంకిస్తూ ఆయన తన వాదనలను సమర్థించుకున్నారు. ఈ వ్యాఖ్యలు తీవ్ర నిరసనకు దారితీశాయి. జాతీయవాద సంస్థల నుండి విమర్శలు రావడమే కాకుండా కార్యకర్తలు ఆయనపై భౌతిక దాడి కూడా చేశారు.

తరువాత AAP తో ఉన్న సమయంలో ప్రశాంత్ భూషణ్ దానిపై స్పష్టత ఇస్తూ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణపై తన వ్యాఖ్యలను దేశంలో దాని విలీనాన్ని ప్రశ్నించడంగా భావించకూడదని కాశ్మీర్ భారతదేశంలోర్భాగమని పేర్కొన్నారు.

ఈ సంఘటన కాశ్మీర్‌పై భేదాభిప్రాయాలు ఉన్నంత మాత్రాన ద్రోహంగా ముద్ర వేయడానికి ప్రామాణికం కాకపోవచ్చు, కానీ సున్నితమైన రాజ్యాంగ, ప్రాంతీయ అంశాలపై వ్యాఖ్యలు చేసినప్పుడు ఎదురయ్యే తీవ్ర పర్యవసానాలను ఇది స్పష్టం చేస్తుంది. నిరసన తెలిపే హక్కును ఉపయోగించుకునే ప్రముఖులు తమ వాదనలు, వాటి పరిణామాలు, నిర్దిష్టతపై వచ్చే విమర్శలను ఎదుర్కొనేందుకు కూడా సిద్ధంగా ఉండాలి.

ఇదే ప్రామాణికత ప్రశాంత్  భూషణ్ ప్రస్తుత ఉద్యమానికి కూడా వర్తిస్తుంది. తమ పోరాటం ప్రభుత్వ మార్పు కోసమేనని ఆయన చేసిన ప్రకటనను లోతుగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇది ప్రభుత్వాన్ని వ్యతిరేకించడం తప్పని కాదు, కానీ అటువంటి ప్రచారాల పద్ధతులు, వ్యవస్థలపై ఉండే దాని ప్రభావం చాలా ముఖ్యమైనవి.

సంభావనా, యోగేంద్ర యాదవ్, యాక్టివిస్ట్ నెట్‌వర్క్‌ల కొనసాగింపు

హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో తన తల్లిదండ్రుల పేరు మీద ఉన్న కుముద్ భూషణ్ ఎడ్యుకేషన్ సొసైటీ ద్వారా ప్రశాంత్ భూషణ్ ‘సంభావన ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పబ్లిక్ పాలసీ అండ్ పాలిటిక్స్’ను స్థాపించారు. ఈ సంస్థ ప్రజా విధానం, ఎన్నికల ప్రజాస్వామ్యం, పర్యావరణం, సంబంధిత అంశాలపై శిక్షణలు, వర్క్‌షాప్‌లను నిర్వహిస్తుంది. మరో ప్రముఖుడు యోగేంద్ర యాదవ్ కు ఈ సంస్థ పాలక మండలి, విద్యా కార్యకలాపాలతో సంబంధం ఉంది. ఈయన ప్రశాంత్ భూషణ్ మాజీ సహచరుడు, కేజ్రీవాల్ నాయకత్వాన్ని విమర్శించిన వారిలో ఒకరు. వీరిద్దరూ ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు, ఎన్నికల వ్యవస్థలను సవాలు చేసే పౌర సమాజ ఉద్యమాలలో భాగస్వాములయ్యారు.

వీరి భాగస్వామ్యం 2010ల ప్రారంభంలోని అవినీతి వ్యతిరేక ఉద్యమం, తదనంతర ప్రతిపక్ష రాజకీయాలు, ఎన్నికల సంఘంపై ప్రస్తుత నిరసనల మధ్య ఒక లింక్ ను చూపెడతాయి. వారి కార్యకలాపాలు చట్టవిరుద్ధమని కాదు. అయితే, వ్యక్తులు, సంస్థలు, యాక్టివిస్ట్ నెట్‌వర్క్‌లు విభిన్న కాలాల్లో వేర్వేరు కారణాలతో రాజకీయ ప్రచారాలను ఎలా కొనసాగించగలవో అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది సహాయపడుతుంది.

ఇక్కడ ప్రధానమైన అంశం ఏమిటంటే – ఎన్నికల వ్యవస్థలపై చేసే విమర్శలను నిరూపించే ఆధారాలు ఉన్నాయా, డిమాండ్లను వ్యవస్థాగతంగా పరిష్కారించుకోవడానికి వారు కట్టుబడి ఉన్నారా లేదా అనేది తెలియాలి. నిర్దిష్టమైన తప్పులను నిరూపించకుండా ఎన్నికల ప్రామాణికతను పదే పదే ప్రశ్నించడం వల్ల ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియపై ప్రజలకు ఉన్న విశ్వాసం బలహీనపడే ప్రమాదం ఉంది.

జంగ్‌పురా సమావేశం, వాస్తవాలు ఏమిటి

ప్రశాంత్ భూషణ్ యాక్టివిస్ట్ నెట్‌వర్క్‌కు సంబంధించిన చర్చల్లో ఢిల్లీలోని జంగ్‌పురాలోని ఒక బేస్‌మెంట్ ప్రాంగణంలో డిసెంబర్ 8, 2019న జరిగిన సమావేశం ప్రస్తావనకు వచ్చింది. ఢిల్లీ అల్లర్ల కుట్ర కేసులోని ఆరోపణలను ప్రస్తావిస్తూ కోర్టు రికార్డులు 6/6 జంగ్‌పురా ఎక్స్‌టెన్షన్‌లో యోగేంద్ర యాదవ్, ఉమర్ ఖలీద్, షార్జీల్ ఇమామ్, ఇతర వ్యక్తులు పాల్గొన్న ఒక సమావేశాన్ని ప్రస్తావించాయి. పౌరసత్వ సవరణ చట్టానికి (CAA) వ్యతిరేకంగా నిరసనల సందర్భంలో చక్కా జామ్ (రహదారుల దిగ్బంధనం) ప్రణాళికలు ఈ చర్చలలో ఉన్నాయని ప్రాసిక్యూషన్ ఆరోపించింది.

సుప్రీంకోర్టుకు ప్రశాంత్ భూషణ్ సమర్పించిన పత్రాలలో తన కార్యాలయంగా పేర్కొన్న చిరునామాతో ఈ అడ్రసు సరిపోలింది. విస్తృత నిరసన నెట్‌వర్క్‌లోని వ్యక్తుల మధ్య ఉన్న సంబంధాలపై ఈ అంశం అనేక ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది.

అయితే, ఒక చిరునామాకు, ఒక సమావేశం ఉద్దేశ్యానికి, ఒక వ్యక్తి వ్యక్తిగత భాగస్వామ్యానికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించడం చాలా అవసరం. ఈ ఆరోపణలు మాత్రమే భూషణ్ ఆ సమావేశానికి హాజరయ్యారని, ఆ కుట్ర గురించి ఆయనకు తెలుసని లేదా ఏదైనా చట్టవిరుద్ధమైన కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నారని నిరూపించలేవు. స్వతంత్ర ఆధారాలు లేకుండా ఆ ఆరోపణలను వాస్తవాలుగా చెప్పలేం.

ఢిల్లీ అల్లర్ల కేసుల్లో నిందితులుగా ఉన్న వారిని సుదీర్ఘకాలం నిర్బంధించడాన్ని ప్రశాంత్ భూషణ్ విమర్శించారు.  వారిపై మోపిన కేసులు సక్రమమైన న్యాయ ప్రక్రియపై తీవ్ర సందేహాలను లేవనెత్తుతున్నాయని వాదించారు. అటువంటి న్యాయపోరాటం నేరంలో భాగస్వామ్యానికి లేదా హింసను సమర్థించడానికి నిదర్శనం కాదు. ఇక్కడ ఉద్భవించే నిష్పాక్షికమైన ప్రశ్న ఏమిటంటే: ఈ కేసులపై జరుగుతున్న బహిరంగ చర్చల్లో రాజకీయ కథనాల కంటే ఆధారాలు, న్యాయపరమైన ప్రక్రియలకే ప్రాధాన్యత లభిస్తుందా లేదా అనేది.

CJP మరియు బహుళ-పార్టీ సమీకరణ రాజకీయాలు

CJP తో కలిసి భూషణ్ ప్రత్యక్షమవ్వడం ఆయన ప్రస్తుత రాజకీయ వ్యూహాన్ని మరింత స్పష్టంగా చూపుతోంది. CJP వ్యవస్థాపకుడు అభిజీత్ దిప్కే ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ సోషల్ మీడియా కార్యకలాపాలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. ఆ సంస్థలోని ఇతర వ్యక్తులకు AAP యువజన విభాగంతో సంబంధాలు ఉన్నట్లు వార్తలు వచ్చాయి. ఈ గ్రూప్ రాజకీయ సంబంధాల నివేదికలలో AAP మాజీ కమ్యూనికేషన్స్ వ్యూహకర్త విజయ్ నాయర్ పేరు కూడా వినబడింది.

CJP లక్ష్యాలు ‘INDIA’ ప్రతిపక్ష కూటమి లక్ష్యాలతో ఏకీభవిస్తున్నాయని దిప్కే అంగీకరించారు. ఈ సంస్థ రాజకీయ నిష్పాక్షికతపై ప్రశ్నలు ఉన్నప్పటికీ, నిరసనల మధ్య కాంగ్రెస్ నాయకులు కూడా వారితో కలిసి పనిచేస్తున్నారు.

ఈ సంబంధాలు CJP ఏదో ఒక రాజకీయ పార్టీ నియంత్రణలో ఉందని చెప్పవు. అయినప్పటికీ, ఇది ఒక స్వతంత్ర యువజన ఉద్యమం అనే ప్రతిపాదనను సంక్లిష్టం చేస్తుంది. ఒక కొత్త సంస్థ తన సిబ్బందిని, లక్ష్యాలను, ప్రచార వేదికలను రాజకీయ శక్తులతో పంచుకున్నప్పుడు, దాని నిధులు, నాయకత్వం, నిర్ణయాధికారాలను పారదర్శకంగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.

దీనికి తోడు అంతర్జాతీయ అంశాలు వివాదాన్ని మరింత పెంచాయి. ప్రధాని నరేంద్ర మోదీని వ్యతిరేకించే యుఎస్ దాతలు దిప్కే, CJP కి వెన్నుదన్నుగా ఉన్నారని అమెరికా గాయని మేరీ మిల్‌బెన్ బహిరంగంగా ఆరోపించారు. దిప్కే ఈ ఆరోపణలను తోసిపుచ్చారు. భారత అంతర్గత వ్యవహారాల్లో విదేశీ జోక్యాన్ని ప్రశ్నించారు. కాబట్టి ఈ ఆధారాలు సరైన రికార్డుల ద్వారా నిరూపించబడే వరకు, వీటిని కేవలం ఆరోపణలుగానే చూడాలి తప్ప నిరూపితమైన నిజాలుగా పరిగణించకూడదు.

భారతదేశంలో యువకులు ఫాసిజానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్నారని, దానికి మద్దతు ఇస్తున్నానని బంగ్లాదేశ్ కు చెందిన నాహిద్ ఇస్లాం ప్రకటించారు. ఆయనకు  బంగ్లాదేశ్ లో ఇటీవలి రాజకీయ పరిణామాలతో సంబంధం ఉంది. భారతీయ విద్యార్థి నాయకులు కూడా బంగ్లాదేశ్ యువజన ఉద్యమాన్ని ప్రేరణగా పేర్కొన్నారు. ఇటువంటి మద్దతు ప్రకటనలు విదేశీ నిర్దేశకత్వానికి లేదా సమన్వయానికి ఆధారాలు కావు. అయితే, స్వదేశీ నిరసనలు అంతర్జాతీయ రాజకీయ దృష్టిని ఎలా ఆకర్షిస్తాయో, ప్రభుత్వ మార్పు గురించిన విస్తృత కథనంలో ఎలా భాగమవుతాయో ఇవి స్పష్టం చేస్తాయి.

ఇక్కడ తలెత్తే ప్రశ్నలు స్పష్టమైనవే: ఈ సంస్థలకు నిధులు ఎవరు ఇస్తున్నారు? చట్ట ప్రకారం విరాళాలను వెల్లడిస్తున్నారా? వారి రాజకీయ ప్రాధాన్యతలను ఎవరు నిర్ణయిస్తారు? విదేశీ జోక్యానికి సంబంధించిన ఆరోపణలు కేవలం భావజాల అనుమానాల ఆధారంగా ఉన్నాయా లేక నిజంగా ఆధారాలు ఉన్నాయా?

విదేశీ నిధులు, ఎన్నికల పరిశీలన, పోటీ ప్రమాణాలు

ఎన్నికల పారదర్శకత, అభ్యర్థుల వివరాల వెల్లడి మరియు రాజకీయ నిధులకు సంబంధించిన న్యాయ సవాళ్లలో అసోసియేషన్ ఫర్ డెమోక్రటిక్ రీఫార్మ్స్ (ADR) ప్రముఖ పాత్ర పోషించింది. విస్తృత ఎన్నికల-జవాబుదారీ రంగానికి చెందిన సంస్థలకు విరాళాలు ఇచ్చిన వారిలో ఫోర్డ్ ఫౌండేషన్, ఒమిడ్యార్ నెట్‌వర్క్, ఇతర దేశీయ, అంతర్జాతీయ స్వచ్ఛంద సంస్థలు ఉన్నట్లు పబ్లిక్ నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. డచ్ అభివృద్ధి సంస్థ అయిన Hivos కూడా ప్రభుత్వ,  అంతర్జాతీయ నిధుల ఆధారాల నుండి మద్దతు పొందింది.

ఈ నిధుల సంబంధాలపై సంబంధిత సంస్థలు, నివేదిక కాలాలు, గ్రాంట్లు, చట్టపరమైన వివరాల ఆధారంగా నిశితంగా పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. ఒక సంస్థ పొందిన నిధులను మరొక సంస్థకు ముడిపెట్టలేము, అలాగే ఎన్నికల పరిశోధన లేదా పారదర్శకత పని కోసం వచ్చిన గ్రాంట్ ప్రభుత్వాన్ని అస్థిరపరిచే అజెండా అని చెప్పజాలం.

ADR తన పనిని నిష్పాక్షికమైనదిగా వర్ణించుకుంటుంది. విదేశీ నిధులతో పనిచేసే పౌర సమాజ సంస్థలు దేశంలోని  రాజకీయ చర్చలను తమ ప్రాధాన్యతలు పెంచడం ద్వారా, వ్యవస్థలను సవాలు చేయడం ద్వారా ప్రభావితం చేస్తాయనే వాదం కూడా ఉంది. దీనికి సరైన పరిష్కారం నిధులు, కార్యకలాపాలను పారదర్శకంగా పరిశీలించడమే తప్ప, ప్రతి విదేశీ గ్రాంట్‌ను కుట్రగా భావించడం కాదు.

కేజ్రీవాల్‌తో సంబంధం ఉన్న సంస్థలు, CJP, ఇతర యాక్టివిస్ట్ నెట్‌వర్క్‌లపై వచ్చే ఆరోపణలకు కూడా ఇదే ప్రామాణికం వర్తించాలి. నమోదిత గ్రాంట్లు, సంస్థాగత సంబంధాలు, బహిరంగ ప్రకటనలు విచారణకు చట్టబద్ధమైన అంశాలు. అయితే, ఒక సమన్వయంతో,  విదేశీ మద్దతుతో ప్రభుత్వ మార్పునకు ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయన్న ఆరోపణలకు స్పష్టమైన సాక్ష్యాధారాలు అవసరం.

దేశంలో రాజకీయ స్థిరత్వం కూడా చాలా ముఖ్యమైనదే. ఎన్నికల అక్రమాల ఆరోపణలను ఆధారాల ప్రాతిపదికన మాత్రమే అంచనా వేయాలి. ఏ పార్టీకి ప్రయోజనం చేకూరుతుందనే దాని ఆధారంగా ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్ యంత్రాలు, ఓటర్ల జాబితాలు, ఎన్నికల సంఘంపై వచ్చే ప్రశ్నలను తేల్చలేము. అలాగే విమర్శకుడు ప్రభుత్వాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్నాడనే కారణంతో మాత్రమే విమర్శలను తోసిపుచ్చలేము.

అసలైన పరీక్ష పద్ధతి మాత్రమే, నినాదం కాదు

ప్రశాంత్ భూషణ్ కెరీర్ భారతదేశంలో లీగల్ యాక్టివిజం, పౌర సమాజ సమీకరణ, ప్రతిపక్ష రాజకీయాల మధ్య ఉన్న సంక్లిష్ట సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆయన చేసిన చట్టపోరాటాలు అన్ని పార్టీల ప్రభుత్వాలను, రాజకీయ నాయకులను సవాలు చేశాయి. ఆయన మద్దతుదారులు ఆయనను రాజ్యాంగ హక్కుల రక్షకుడిగా చూస్తే; ఆయన విమర్శకులు ఆయన ప్రచారాలు తరచుగా అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వ, రాజకీయ ప్రత్యర్థుల లక్ష్యాలతో ఏకీభవిస్తాయని భావిస్తారు.

ఈ రెండు అభిప్రాయాల్లో దేనినీ ఆధారాలను పరిశీలించకుండా స్వీకరించకూడదు.

ఆయన తాజా ప్రకటన ప్రాముఖ్యత కలిగినది. ఎందుకంటే ఇది నిర్దిష్ట ఎన్నికల పారదర్శకత డిమాండ్‌ను దాటి ‘ప్రభుత్వ మార్పు’ అనే స్పష్టమైన రాజకీయ లక్ష్యం వైపు సాగింది. ఎన్నికలు, చట్టబద్ధమైన ప్రచారాలు, శాంతియుత ప్రజాస్వామ్య నిరసనల ద్వారా ఆ లక్ష్యాన్ని అనుసరించినప్పుడు అది చట్టబద్ధమైనదే. కానీ ఆధారాల స్థానంలో ఆరోపణలు చేరినప్పుడు, వ్యవస్థాగత విమర్శలు వ్యవస్థలను పూర్తిగా నిర్వీర్యం చేసేలా మారినప్పుడు, లేదా ఎన్నికల తీర్పునకు ప్రత్యామ్నాయంగా వీధి నిరసనలను చూపినప్పుడు అది ఆందోళనకరంగా మారుతుంది.

ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వంపై తీవ్రమైన వ్యతిరేకతతో సహా నిరసన తెలిపే హక్కును భారతదేశ రాజ్యాంగం రక్షిస్తుంది. అలాగే ఎన్నికల ద్వారా తమ ప్రతినిధులను ఎన్నుకునే పౌరుల హక్కును కూడా అది రక్షిస్తుంది. రాజ్యాంగ స్వేచ్ఛలను ప్రస్తావించే ఒక సీనియర్ అడ్వకేట్, ఇతరుల నుండి తాను ఆశించే స్థిరత్వం, పారదర్శకత, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థల పట్ల గౌరవం అనే ప్రమాణాలకే తాను కూడా జవాబుదారీగా ఉండాలి.

ఇక్కడ అసలైన ప్రశ్న ప్రశాంత్ భూషణ్‌కు ప్రభుత్వ మార్పును కోరే హక్కు ఉందా లేదా అనేది కాదు. ఖచ్చితంగా ఆయనకు ఆ హక్కు ఉంది. అసలు ప్రశ్న ఏమిటంటే—ఆయన ఇప్పుడు మద్దతు ఇస్తున్న ఉద్యమం తన ఆరోపణలను రుజువు చేయగలదా, తన రాజకీయ, ఆర్థిక సంబంధాలను వెల్లడించగలదా, తాను రక్షిస్తున్నానని చెప్పుకునే ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలను దెబ్బతీయకుండా తన లక్ష్యాలను సాధించగలదా లేదా అనేది మాత్రమే.

News at a glance

Prashant Bhushan “Regime Change” Remarks & CJP/SIR Protests

https://indianexpress.com/article/india/we-want-regime-change-says-prashant-bhushan-bjp-hits-back-out-to-stage-a-coup-10923771/

https://www.tribuneindia.com/news/delhi/cjps-anti-sir-protest-takes-political-turn-as-prashant-bhushan-calls-it-fight-for-regime-change/

https://thefederal.com/category/news/prashant-bhushan-regime-change-259702

https://www.moneycontrol.com/news/india/we-all-want-a-regime-change-prashant-bhushan-calls-it-citizens-constitutional-right-questions-allegations-of-conspiracy-14053090.html

https://www.opindia.com/news-updates/we-all-want-regime-change-prashant-bhushan-says-anti-sir-protests-are-about-removing-the-government/

Mary Millben Allegations of US Funding for CJP/Abhijeet Dipke

https://m.economictimes.com/magazines/panache/who-is-mary-millben-american-singer-spars-with-abhijeet-dipke-alleges-cjp-is-funded-by-us-donors/articleshow/134986138.cms

https://www.tribuneindia.com/news/india/dipke-cjp-being-funded-by-anti-modi-us-donors-american-singer/

https://www.moneycontrol.com/news/india/don-t-need-outsiders-to-interfere-abhijeet-dipke-hits-back-at-us-singer-for-saying-cjp-is-getting-foreign-funding-14052437.html

Nahid Islam / Bangladesh Support for CJP

https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/bangladesh-party-backs-cjp-stir-ex-yunus-aide-seeks-modis-fall/articleshow/134879664.cms

https://www.opindia.com/news-updates/bangladeshi-student-leader-nahid-islam-who-led-violent-protests-against-sheikh-hasina-supports-illegal-cjp-protests/

https://www.indiatvnews.com/news/india/kejriwal-admits-his-ngo-took-money-from-ford-foundation-2-years-back-10340.html (historical admission on Ford Foundation funding)

ADR Funding (Ford Foundation, Omidyar, etc.)

https://www.opindia.com/2025/02/adr-which-continues-to-target-modi-govt-is-funded-by-deep-state-entities-like-ford-foundation-and-omidyar-network/

https://www.fordfoundation.org/work/our-grants/awarded-grants/grants-database/association-for-democratic-reforms-adr-122669/ (official Ford grant page)

Bhushan Kashmir remarks (2011)

https://www.indiatoday.in/india/north/story/prashant-bhushan-interview-143239-2011-10-12

https://timesofindia.indiatimes.com/india/prashant-bhushan-attacked-for-kashmir-remark/articleshow/10333933.cms

https://web.archive.org/web/20111021164834/http:/indiatoday.intoday.in/video/what-prashant-bhushan-said-on-kashmir/1/154685.html

Sambhaavnaa Institute / Yogendra Yadav collaborations (recent protest detentions)

https://indianexpress.com/article/cities/delhi/sir-protest-jantar-mantar-60-detained-neha-bora-yogendra-yadav-10894247/

https://www.tribuneindia.com/news/india/3-firs-filed-yogendra-yadav-kapil-sibal-prashant-bhushan-among-150-detained-on-way-to-jantar-mantar/

2019 meeting links (Umar Khalid / Sharjeel Imam)

https://www.opindia.com/2023/12/delhi-anti-hindu-riot-prashant-bhushan-hosted-earliest-conspiracy-meeting-with-umar-khalid-sharjeel-imam-and-yogendra-yadav/

Academic insights

https://swarajyamag.com/magazine/imported-ideology-activism-for-export
(“Imported Ideology, Activism For Export” – Madhu Purnima Kishwar, Swarajya, 2015)

https://manushi.in/how-foreign-funded-ngos-circumvent-fcra-to-subvert-india/
(“How Foreign Funded NGOs Circumvent FCRA to Subvert India” – Manushi)

https://www.vayuveg.com//Encyc/2025/10/11/prashant-bhushan-sambhaavnaa-institute-anti-india-activities.php

Social Media pulse

Prashant Bhushan on regime change https://x.com/Dev_Fadnavis/status/2110974085903929369?s=20

https://x.com/PiyushGoyal/status/2111060341363036399?s=20

https://x.com/sankrant/status/2110780891316506965?s=20

https://x.com/JethmalaniM/status/2110946889504067889?s=20

https://x.com/JaipurDialogues/status/2111108289262195069?s=20

https://x.com/BJP4India/status/2111062967907455091?s=20

https://x.com/angeloinchina/status/2110929237830230350?s=20

https://x.com/BJP4India/status/2111081146306146804?s=20

https://x.com/MrParleG/status/2110691954929639901?s=20

https://x.com/Tejasvi_Surya/status/2111124468907303344?s=20

https://x.com/PratyushKanth/status/2110746407229407581?s=20

https://x.com/BesuraTaansane/status/2111121276802826286?s=20

https://x.com/MajorPoonia/status/2109562102503608745?s=20

https://x.com/arvind_Navy/status/2111124831798468881?s=20

https://x.com/ModifiedAayush/status/2110979080539750853?s=20

https://www.facebook.com/reel/1794260668772289

https://x.com/pratheesh_Hind/status/2111082248405754041

https://x.com/sgurumurthy/status/2111132280572047492?s=20

https://www.youtube.com/watch?v=ksz-5XsCHI8
(“Critical Look at Foreign Funded / Foreign Backed NGOs in India” – Sangam Talks)

https://www.youtube.com/watch?v=smuqVcfg31Q
(“भारत में विदेशी वित्तपोषित (foreign funded) NGOs पर एक आलोचनात्मक दृष्टिपात” – Madhu Purnima Kishwar)

https://www.youtube.com/watch?v=tyJSYlKH0jI
(“How the Foreign Funded NGOs are destroying the Social Fabric of India?” – Madhu Kishwar)

https://www.youtube.com/watch?v=wAiYXIaorXI
(Madhu Kishwar speaks at the Conference on Foreign Funded NGOs, 2015)

On Our Reading List

1. Breaking India: Western Interventions in Dravidian and Dalit Faultlines

Authors: Rajiv Malhotra & Aravindan Neelakandan
https://www.amazon.in/Breaking-India-Western-Interventions-Faultlines/dp/8191067374

https://rajivmalhotra.com/product/breaking-india/

2. Snakes in the Ganga: Breaking India 2.0

Authors: Rajiv Malhotra & Vijaya Viswanathan

https://www.amazon.in/Snakes-Ganga-Breaking-India-2-0/dp/939220908X

3. NGOs, Activists & Foreign Funds Anti-Nation Industry, edited by Radha Rajan and Krishen Kak

Introductory note: పాలకవర్గ మార్పు కోసం ఒక వివాదాస్పద పిలుపు, బంగ్లాదేశ్ తిరుగుబాటును ఒక విద్యార్థి నాయకురాలు ప్రశంసించడం, భద్రతా దళాల గురించి ఒక యూట్యూబర్ చేసినట్లు చెబుతున్న వ్యాఖ్యలు, విదేశీ నిధుల ఆరోపణలు భారతదేశ నిరసన రాజకీయాలను కొత్తగా పరిశీలించవలసిన పరిస్థితి కల్పించాయి. ఇవన్నీ విడివిడి అసమ్మతి ప్రకటనలా లేక భారతీయ రాజ్య వ్యవస్థలతో నిరంతర ఘర్షణకు సంబంధించిన విస్తృత వ్యూహానికి సూచికలా అన్నదే ప్రశ్న.

ఒక ప్రభుత్వాన్ని బ్యాలెట్ బాక్స్ ద్వారా ఓడించవచ్చు. దానిని పార్లమెంటులో సవాల్ చేయవచ్చు, కోర్టులో ఎదుర్కొనవచ్చు, వీధుల్లో విమర్శించవచ్చు. ఇవి ప్రజాస్వామిక హక్కులు. కానీ రాజకీయ సమీకరణ క్రమంగా వ్యవస్థలను చట్టవిరుద్ధం చేయడం, ప్రజా జీవితాన్ని స్తంభింపజేయడం, ఎన్నికైన ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టాలని ప్రయత్నించడం జరిగినప్పుడు వీటిని నిశితంగా పరిశీలించవలసిందే. ప్రతిపక్షం తన క్రియాశీలక పాత్రను విస్మరించి నిస్తేజంగా మారినప్పుడు అస్థిరపరిచే రాజకీయాలు ప్రారంభమవుతాయి.

ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్, ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (SIR)కు వ్యతిరేకంగా జరుగుతున్న నిరసనల చుట్టూ ఉన్న తాజా వివాదం మనకు అనేక అంశాలను తెలియచేస్తుంది.

Analytical view: సీనియర్ న్యాయవాది ప్రశాంత్ భూషణ్ ఈ నిరసనలు ‘ప్రభుత్వ మార్పు’’  కోసమేనని బహిరంగంగా ప్రకటించారు. ఆయన చాలా స్పష్టంగా తాను చెప్పదలచింది చెప్పారు. దానిపై ఎటువంటి గందరగోళం లేదు : “అవును, మాకు ప్రభుత్వ మార్పు కావాలి… ఇందులో తప్పేమిటి? అవును, ఇది ప్రభుత్వ మార్పు కోసం జరిగే పోరాటమే.  మేము దానిని ఎలాగైనా సాధించి తీరుతామని నేను ఈ రోజు చెబుతున్నాను.”

ఈ డిమాండ్‌ను ప్రశాంత్ భూషణ్ ఒక ప్రజాస్వామిక హక్కుగా సమర్థించగా, సాధారణ ఎన్నికల పోటీకి మించిన అజెండాను ప్రతిపక్షాలు అనుసరిస్తున్నాయని భారతీయ జనతా పార్టీ (BJP) ఆరోపించింది.

ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్, ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (SIR)కు వ్యతిరేకంగా జరిగిన నిరసనల సమయంలో చేసిన ఇతర వ్యాఖ్యలతో కలిపి చూసినప్పుడు ఈ ప్రకటన మరింత ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. ఈ సమస్య కేవలం ఎన్నికల ప్రక్రియలపై అభ్యంతరాలకే పరిమితం కాలేదు; ఆందోళనకు ఆపాదిస్తున్న రాజకీయ లక్ష్యంతో కూడా ముడిపడి ఉంది.

నేహా బోరా వ్యాఖ్యలు

ప్రశాంత్ భూషణ్ ప్రకటన వెనువెంటనే, ఆల్ ఇండియా స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్ (AISA) అధ్యక్షురాలు నేహా బోరా భారతదేశంలో కూడా దేశంలో ఒక ఉద్యమం రావడానికి బంగ్లాదేశ్ యొక్క Gen-Z ఉద్యమాన్ని ఒక నమూనాగా ఉదహరించారు. AISA అనేది కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్ యొక్క విద్యార్థి విభాగం. బంగ్లాదేశ్ నిరసనకారులను “మాకు దారి చూపినందుకు” అభినందనలు అని ఒక వీడియో సందేశంలో నేహా బోరా చెప్పారు.  బంగ్లాదేశ్‌లో జరిగిన ఉద్యమమే ఇప్పుడు భారతదేశంలో జరుగుతున్న పరిణామాలకు స్ఫూర్తినిచ్చిందని కూడా పేర్కొన్నారు. షేక్ హసీనా పదవీచ్యుతురాల కావడానికి దారితీసిన నిరసనలను ప్రస్తావిస్తూ బంగ్లాదేశ్‌లో “ప్రజాస్వామ్యం, ఓటరు హక్కుల పోరాటం” ఇప్పుడు “భారతదేశం సమస్య కూడా” అని బోరా అభివర్ణించారు.

ఈ బంగ్లాదేశ్ పోలిక చర్చను మరింత తీవ్రతరం చేసింది. బంగ్లాదేశ్‌లో 2024 uprising విద్యార్థుల నిరసనలతో ప్రారంభమై, చివరికి హసీనా ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టడంలో ముగిసింది. అది అనేకమంది చనిపోవడానికి కూడా కారణం అయింది. ఇప్పుడు ప్రశ్న ఏమిటంటే వారు సరిగ్గా దేనిని పునరావృతం చేయాలనుకుంటున్నారు అన్నది –  శాంతియుత నిరసనల నిర్వహణనా, లేక భారీగా జనసమీకరణ ద్వారా ప్రస్తుత ప్రజాస్వామిక రాజకీయ వ్యవస్థను తలక్రిందులు చేయడమా?

ఈ తేడాను కేవలం ఒక వాదనగా కొట్టిపారేయలేము. బంగ్లాదేశ్ అనుభవంలో తీవ్రమైన హింస చోటు చేసుకుంది. హిందువులతో సహా మైనారిటీలపై దాడులు జరిగాయి. రాజ్యాంగబద్ధమైన మార్గాలయిన ఎన్నికలలో పోటీ చేసి ప్రభుత్వాలను మార్చడం కాకుండా  ఉధృతమయిన వీధి పోరాటాల ద్వారా ఎన్నికైన ప్రభుత్వాన్ని తొలగించాలనే ఆలోచన, అది సర్వసాధారణమే అని సూత్రీకరించడం ప్రమాదం. దీనిని ప్రశ్నించవలసిందే.

ధ్రువ్ రాఠీ పిలుపు

పోలీసులు, సాయుధ దళాల గురించి యూట్యూబర్ ధ్రువ్ రాఠీ చేసినట్లు చెబుతున్న వ్యాఖ్యలు మరొక సీరియస్ అంశాన్ని మనముందు ఉంచుతున్నాయి.

భారతదేశ ఎన్నికైన ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసేలా ఢిల్లీ పోలీసు సిబ్బందిని తాను ప్రేరేపించడానికి ప్రయత్నించానని రాఠీ ఇటీవల అంగీకరించారు. తాను నిర్బంధంలో ఉన్నప్పుడు పోలీసు సిబ్బందితో ఎలా మాట్లాడాడో, మోదీ ప్రభుత్వాన్ని ధిక్కరించి ‘విప్లవం’ ప్రారంభించేలా వారిని ఎలా రెచ్చగొట్టడానికి ప్రయత్నించాడో ‘ది రెడ్ మైక్’కి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో రాఠీ చిరునవ్వుతో గుర్తు చేసుకున్నారు.

ఒక ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా భద్రతా సిబ్బందిని రెచ్చగొట్టడం జవాబుదారీతనానికి, రాజకీయ ధిక్కరణ మధ్య రేఖను చెరిపివేసే ప్రమాదం ఉంది. ఆయన వ్యాఖ్యలు చేసిన సందర్భాన్ని పరిశీలిస్తే విషయం అర్ధం అవుతుంది. ఇది తిరుగుబాటుకు స్పష్టమైన పిలుపుగా కనిపిస్తోంది. భారతదేశ భద్రతా దళాలు రాజకీయ ఒత్తిడికి సాధనాలుగా మారవు. ఎన్నికైన ప్రభుత్వానికి అణుకువగా ఉండటం వాటి విధి. అదే పటిష్ట ప్రభుత్వానికి బలం.

దీప్కే నిధుల విజ్ఞప్తి

కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ (CJP) వ్యవస్థాపకుడు అభిజీత్ దీప్కే వివాదాస్పద బిలియనీర్ జార్జ్ సోరోస్‌ను డబ్బు కోసం అభ్యర్థించడం ఒక వీడియోలో బయట పడింది. దేశంలో జరుగుతున్న ఆందోళనలు, వాటికి విదేశీ నిధులు కొత్త రాజకీయ సమీకరణాన్ని మన ముందుకు తెస్తున్నాయి. వివిధ దేశాలలో రాజకీయ ఫలితాలను ప్రభావితం చేసే ప్రయత్నాలు,  వాటికి అంతర్జాతీయ నిధులు అన్ని కూడా సోరోస్ తో లింక్ అవుతున్నాయి.

ప్రశాంత్ భూషణ్ ప్రభుత్వ మార్పు వాదన, భారతదేశానికి నమూనాగా బంగ్లాదేశ్ యొక్క Gen-Z ఉద్యమానికి నేహా బోరా మద్దతు, ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా మారాలని పోలీసులను, సాయుధ దళాలను కోరినట్లు చెబుతున్న ధ్రువ్ రాఠీ విజ్ఞప్తితో పాటు దీప్కే ప్రకటన- వీటన్నింటినీ ఒక చోట పేరిస్తే మనకు చాలా విషయాలు అర్ధం అవుతాయి. ఈ ప్రకటనలు ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడం నుండి ఎన్నికైన ప్రభుత్వ అధికారాన్ని సవాల్ చేసే దిశగా సాగే రాజకీయ కథనాన్ని సూచిస్తున్నాయి. ప్రభుత్వ మార్పును ఒక రాజకీయ లక్ష్యంగా సాధారణీకరించడమే వీటన్నింటిలో ఉన్న ఉమ్మడి అంశం. దీప్కే సోరోస్ నుండి ఏదైనా డబ్బు పొందారా లేరా  అనేది వేరే విషయం. ప్రస్తుత రాజకీయాల నేపథ్యంలోనే దీప్కే ప్రకటనను పరిశీలించాలి.

CJP నిధుల వివాదంలో మరో కోణం కూడా ఉంది. అమెరికాలోని కొందరు దాతలు CJP సంస్థకు, దాని ప్రచారానికి నిధులు సమకూరుస్తున్నారని అమెరికన్ గాయని మేరీ మిల్బెన్ ఆరోపించారు. విదేశీ జోక్యాన్ని దీప్కే ఖండించి ఉండవచ్చు, కానీ ఆరోపణ గానీ లేదా నిరాకరణ గానీ ఈ విషయాన్ని తేల్చలేవు. విదేశీ నిధులపై తుది నిర్ణయానికి రావడానికి పారదర్శక ఖాతాలు, రిజిస్ట్రేషన్ రికార్డులు, ధృవీకరించదగిన ఆర్థిక ప్రకటనలు అవసరం.

“ప్రభుత్వ మార్పు” – బ్యాలెట్లు సరిపోనప్పుడు

‘ప్రభుత్వ మార్పు’ అనే పదానికి ఎన్నికల ద్వారా సాధారణ ప్రభుత్వ మార్పునకు మించిన అర్థాలున్నాయి. బలవంతంగా  లేదా బెదిరింపుల ద్వారా ఉన్న ప్రభుత్వాన్ని కూల్చి కొత్త ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడం కూడా  ప్రభుత్వ మార్పుగా కేంబ్రిడ్జ్ డిక్షనరీ చెపుతోంది. ప్రభుత్వ పతనం, దాని స్థానంలో మరొకటి రావడాన్ని ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా కూడా ప్రభుత్వ మార్పుగా వర్ణిస్తుంది. ఆక్స్ఫర్ రిఫరెన్స్ దీనిని హార్డ్ పవర్, సైనిక చర్య లేదా స్థానిక మిలీషియాలకు మద్దతు ఇవ్వడం ద్వారా ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టి భర్తీ చేయడం అని వర్ణిస్తుంది.

అంతర్జాతీయ రాజకీయాలలో ‘ప్రభుత్వ మార్పు’ అనే పదాన్ని భయపెట్టి లేదా బెదిరించి ప్రభుత్వాన్ని మార్చడం, బయటి శక్తుల ప్రాబల్యంతో ప్రభుత్వాలను పడగొట్టి కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయడం, ఉన్న ప్రభుత్వం అకస్మాత్తుగా మారిపోవడం వంటి సందర్భాలలో దీనిని వాడుతున్నారు.

ప్రశాంత్ భూషణ్ చేసిన ప్రకటన ఈ నేపథ్యంలో రాజకీయ మార్పు ఉద్దేశించిన మార్గాలపై ఒక ప్రాథమిక ప్రశ్నను లేవనెత్తుతుంది. వారి ఉద్దేశం ప్రత్యామ్నాయ ప్రభుత్వాన్ని ఎన్నుకోవాలని ఓటర్లను ఒప్పించడమా, లేక ఎన్నికల ప్రక్రియ ద్వారా కాకుండా బయటి నుండి ఒత్తిడి తెచ్చి అధికారంలో ఉన్నవారిని దించడమా?

శాంతియుత నిరసన, విమర్శ, జవాబుదారీతనం కోసం డిమాండ్లు ప్రజాస్వామిక హక్కులే. కానీ ఒక ప్రభుత్వ విధానాలను నిరసించడం వేరు, ఎన్నికల రహిత ఒత్తిడి ద్వారా దానిని తొలగించాలని కోరడం వేరు. భారీగా ప్రజలను సమీకరించి ప్రదర్శనలు చేయయడం ద్వారా  రాజ్యాంగ ప్రక్రియల ద్వారా తమ లక్ష్యాలను చేరాలనుకుంటున్నారా లేక ఉన్న అధికార వ్యవస్థను ధిక్కరించి దానిని పక్కన పెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తోందా అనేదానిపై ఈ తేడా ఆధారపడి ఉంటుంది.

ప్రభుత్వాలను సవాల్ చేయడానికి, విమర్శించడానికి, ఓటు ద్వారా గద్దె దింపడానికి ప్రజాస్వామ్యం అనుమతిస్తుంది. అలా కాకుండా ఎన్నికైన ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టడాన్ని ఒక ప్రజా ఉద్యమం తీసుకురావడం ప్రజాస్వామ్యబద్ధం అనిపించుకోదు.

ఆందోళన అరాచకానికి అజెండాగా మారినప్పుడు

ఈ ‘నాయకులు’ అని పిలవబడే వారి ప్రకటనలు రాజకీయ అసమ్మతికి సంబంధించిన విడివిడి వ్యక్తీకరణలు కావు. ఇవన్నీ కలిపి, ఎన్నికైన ప్రబుత్వయాన్ని చట్టవిరుద్ధం చేయడానికి, శాశ్వత ఘర్షణ వాతావరణాన్ని సృష్టించడానికి, రాజకీయ మార్పునకు చట్టబద్ధమైన సాధనంగా, వ్యవస్థాపరమైన అంతరాయాన్ని ప్రదర్శించడానికి ప్రయత్నించే రాజకీయాలను సూచిస్తున్నాయి. ఇది ‘మొబోక్రసీ’కి దారితీస్తుంది. ప్రభుత్వ మార్పునకు పిలుపు బహిరంగంగా వినిపించినప్పుడు, పొరుగు దేశం యొక్క అశాంతిని భారతదేశానికి నమూనాగా చూపినప్పుడు, ప్రభుత్వంపై తిరుగుబాటు చేయాలని పోలీసులను, సాయుధ దళాలను కోరినప్పుడు వాటి పరిణామాలు సాధారణ ప్రతిపక్ష రాజకీయాలకు మించి ఉంటాయి. రాజకీయ లక్ష్యాన్ని సాధించడం కోసం వ్యవస్థలు తమ రాజ్యాంగ పాత్రలను విడిచిపెట్టేలా ఒత్తిడికి గురిచేసే పరిస్థితులను సృష్టించడానికి, అరాచకత్వాన్ని సృష్టించడానికి చేసే ప్రయత్నమే ఇందులో ఉన్న ఉమ్మడి సూత్రం.

వ్యవస్థల  కొనసాగింపు, ప్రజా విశ్వాసంపై ఆధారపడి భారతదేశ ఆర్థిక పురోగతి, మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణ, పెరుగుతున్న వ్యూహాత్మక ప్రభావం ఉంటాయి. రాజకీయ ప్రతిపక్షం ప్రజాస్వామ్యంలో అంతర్భాగమే.  కానీ ప్రభుత్వాన్ని అప్రతిష్టపాలు చేయడానికి, ప్రజా అసంతృప్తిని తీవ్రతరం చేయడానికి, పోరాడితే మాత్రమే సమస్యలు పరిష్కారం అవుతాయని ప్రచాచారం చేసే స్థాయికి ప్రతిపక్షం దిగజారకూడదు. రాజకీయ నాయకులు ఇటువంటి ఆందోళనలను సమర్ధించి మద్దతు ఇచ్చినప్పుడు దాని ప్రభావం కేవలం వరూ లక్ష్యంగా చేసుకున్న ప్రభుత్వం మీద మాత్రమే ఉండవు. తదుపరి ప్రభుత్వాలపై కూడా ఆ ప్రభావం ఉంటుంది.

ప్రజాస్వామ్యం అంటే ప్రతి ఆందోళన, ఉత్తర్వులను ధిక్కరిచడం, అవిధేయతకు పిలుపు, వ్యవస్థపై  తిరుగుబాటును రెచ్చగొట్టే ప్రతి ప్రయత్నాన్ని చట్టబద్ధమైన రాజకీయ అభివ్యక్తికరణగా అంగీకరించాలని అర్థం కాదు. ఎన్నికలు పాలించే అధికారాన్ని ఇస్తాయి. రాజ్యాంగం జవాబుదారీతనానికి, మార్పునకు మార్గాలను సూచిస్తుంది.

అసమ్మతి ఉనికిలో ఉండటం ప్రధాన ఆందోళన కాదు, కానీ అటువంటి సమీకరణ ఏ రాజకీయ లక్ష్యం వైపు వెడుతోందనేది ముఖ్యం. బహిరంగ ప్రకటనలు పదేపదే ప్రభుత్వ మార్పును కోరుతున్నప్పుడు, అశాంతిని కొనియాడుతున్నప్పుడు, భద్రతా యంత్రాంగంలో ప్రతిఘటనను ప్రోత్సహిస్తున్నప్పుడు, అవి నిరంతర అశాంతి, రాజకీయ ప్రయోజనాలను సాధించే సాధనంగా మారే ఆందోళనకరమైన అజెండాను వెల్లడిస్తున్నాయి.

News at a glance

Prashant Bhushan’s ‘Want Regime Change’ Call, BJP Says ‘We Told You So’
https://www.ndtv.com/india-news/sir-protests-cjp-prashant-bhushans-want-regime-change-call-bjp-says-we-told-you-so-12193127

“We want regime change, nothing wrong with that”: Prashant Bhushan  https://www.aninews.in/news/national/politics/we-want-regime-change-nothing-wrong-with-that-prashant-bhushan20261015175208/

‘Forgive your enemies once, friends twice, but never traitors’: Kiren Rijiju on ‘regime change’ remark https://telanganatoday.com/forgive-your-enemies-once-friends-twice-but-never-traitors-kiren-rijiju-on-regime-change-remark

‘Educate, Agitate, Organise’: German YouTuber Dhruv Rathee Provokes Army & Police to Challenge Elected Govt
https://www.republicworld.com/india/educate-agitate-organise-german-youtuber-dhruv-rathee-provokes-army-police-to-challenge-elected-govt-2026-10-15-138998

Complaint Filed Against Dhruv Rathee Over Alleged Remarks Inciting Army, Police To Revolt
https://www.news18.com/india/complaint-filed-against-dhruv-rathee-over-alleged-remarks-inciting-army-police-to-revolt-ws-kl-10384768.html

Why are foreigners interfering? Dipke, US singer spar over CJP funding claims 

https://www.indiatoday.in/world/story/mary-millben-abhijeet-dipke-clash-cjp-us-funding-claims-ptag-3017591-2026-10-15

By the numbers

When governments fall outside the ballot box 

Academic insights

Hybrid Wars: The indirect adaptive approach to regime change
By Andrew Horybho, Institute for Strategic Studies and Predictions, PFUR
https://resistir.info/livros/hybrid_wars_updated.pdf

The CIA and regime change: Lessons from the Cold War
Bergin, Eleanor Reid, Woodrow Wilson School
https://dataspace.princeton.edu/handle/88435/dsp01h415pc89r

Social media pulse

“This is a fight for regime change, and we will make it happen.” : Prashant Bhushan
https://x.com/HemanNamo/status/2110709780566487475

Yes, We Want Regime Change in India
https://x.com/mitrapredator/status/2110700810548216159

Imran Masood started to talk about REGIME CHANGE openly now.  https://x.com/PoliticalKida/status/2110995487302255089

Pawan Khera joins the gang too!
https://x.com/PoliticalKida/status/2110999746026623051

Deep State, Social Media & Regime Change !
https://x.com/MonaPatelT/status/2110849385978593688

Neha Bora talks to Bangladeshi SSF which led the COUP against Sheikh Hasina
https://x.com/Indian_Analyzer/status/2110383878489706497

Neha Bora Says Bangladesh Youth Inspired Indian Gen Z
https://www.youtube.com/watch?v=-8RfK-l4r-A

Reporter to Neha: Do you want to recreate Bangladesh anarchy in India?
https://x.com/farzlicioustahe/status/2110735094189322569

Replicate Bangladesh in India?
https://x.com/Pamphlet_in/status/2110726931247174089

Dhruv Rathee Faces Veterans’ Backlash Over Army, Police Remarks
https://x.com/AugadhBhudeva/status/2110824231026217367

mche Goa. 

https://www.facebook.com/amchegoa/videos/2899876943719988/

The cat is out of the bag!! 

https://www.facebook.com/narendra.sawaikar

This is outright sedition. The armed forces are meant to protect the nation, not rise in revolt – Maj Gen Harsha Kakar

https://x.com/kakar_harsha/status/2110983395824275660?s=20

Our reading list

In the Name of Democracy: JP Movement and the Emergency
by Bipan Chandra

A political history book examines the relationship between the Jayaprakash Narayan movement and India’s Emergency of 1975–1977, offering a provocative interpretation of how both political opposition and government authoritarianism threatened democratic institutions.

Overthrow: America’s Century of Regime Change from Hawaii to Iraq

by Stephen Kinzer

Citing cases, the book argues that ‘regime change’ has been an integral part of U.S. foreign policy for more than 100 years. Starting with the overthrow of the Hawaiian monarchy in 1893 and continuing through the Spanish-American War and the Cold War and into our own time, the United States has not hesitated to overthrow governments that stood in the way of its political and economic goals.

ఈ ప్రస్తావన ఎందుకు వచ్చిందంటే ఇటీవల ఎన్నికల సంఘం ముందు జరిగిన నిరసన ప్రదర్శనలో అల్ ఇండియా స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్ (AISA) నాయకురాలు నేహా బోరా ధరించిన ‘వన్ పీస్’ (One Piece) దుస్తులు, కేవలం కాకతాళీయంగా వేసుకున్నవా లేక దేశ శ్రావభౌమత్వాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని రూపొందించిందా అంటే రెండో అంశమే స్పష్టంగా కనపడుతోంది. గత కొద్ది సంవత్సరాలలో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా జరిగిన అనేక ఆందోళనలలో ఈ చిహ్నం కనపడం ఇది యాదృచ్చికం కాదు అనే అంశాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

‘వన్ పీస్’ పైరేట్ చిహ్నం ముద్రించిన ఎర్రటి టీ-షర్టును ధరించి భారత ఎన్నికల సంఘం వైపు కవాతు చేసినప్పుడు నేహా బోరా మాటల కంటే ఆ దృశ్యం చాలా వేగంగా ప్రయాణించింది. అది ఏ హానీ చేయని యానిమే (anime) దుస్తులు వలె సాధారణ ప్రేక్షకులకు కనిపించింది. కానీ ఇది ఆందోళన సమయాల్లో పరీక్షించి, ఉపయోగించిన ఒక ‘యాక్షన్ ప్లాన్’ సింబల్ గా జాతీయ భద్రతా విశ్లేషకులకు కనిపించింది. అదే నిజం కూడా. ఎందుకంటే సాధారణ ప్రజానీకానికి అటువంటివి చదివే నైపుణ్యం ఉండదు.

నవ్వుతున్నట్లుండే ఈ స్ట్రా-హ్యాట్ పుర్రె ఏదో కార్టూన్ కాదు. దీనికి చాలా చరిత్రే ఉంది. ఇది జకార్తా, ఖాట్మండు, పారిస్, అంటనానారివో వరకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిగిన ఉద్యమాల్లో అంతటా పదేపదే ప్రయోగించిన, వ్యవస్థా-వ్యతిరేక ధిక్కారానికి సంబంధించిన ప్రామాణిక ఐకానోగ్రఫీ. అభిజీత్ డిప్కే, సౌరవ్ దాస్, అశుతోష్ రాంకా, నేహా బోరా వంటి కార్యకర్తలు ఈ దిగుమతి చేసుకున్న ‘వన్ పీస్’ పైరేట్ చిహ్నం భారతీయ వీధుల్లోకి తీసుకువచ్చినప్పుడు, దాని దృక్కోణం మారిపోయింది. అది స్థానిక నిరసనలనుండి ఒక పకడ్బందీ అంతర్జాతీయ వ్యూహంలో  భాగంగా  మారుతున్నట్లు కనబడుతోంది.

ఈ సబ్‌కల్చర్‌ను అర్థం చేసుకోవడం చాలా అవసరం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజాస్వామ్య దేశాలలో స్థానిక ప్రభుత్వాలను దెబ్బతీయడానికి, సవాలు చేయడానికి, యువతను రెచ్చగొట్టడానికి, విదేశీ కుట్రలు అమల చేయడానికి ఈ సింబల్ ను పరీక్షించి, పరిశీలించి మెరుగు పరిచారు. ఈ సింబల్ గురించి అవగాహన ఉన్నవారికి దాని ప్రయోగం అర్ధం ఏమిటో తెలుగుస్తుంది.

ఏమి జరిగింది?

అత్యంత కోలాహలంగా అక్టోబర్ 10న జరిగిన బలప్రదర్శనలో భారత ఎన్నికల సంఘం లక్ష్యంగా మారింది. దీనికి కేంద్ర బిందువు? CPI(M-L) అనుబంధ విద్యార్థి విభాగం, ఆల్ ఇండియా స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్ (AISA) జాతీయ అధ్యక్షురాలు నేహా బోరా ఇచ్చిన బహిరంగ పిలుపు. “ఢిల్లీ హాత్ ఈ రోజు జంతర్ మంతర్ అవుతుంది!” అని ఆమె ప్రకటించారు. కానీ వాస్తవానికి వీధుల్లోకి వచ్చినది సహజమైన విద్యార్థి ఉద్యమంలా కనిపించలేదు. దేశంలోని కీలకమైన రాజ్యాంగ మూలస్తంభాలలో ఒకదానిపై చేసిన దాడిలాగే ఇది ఉంది.

ఈ సింబల్స్ ను నిశితంగా పరిశీలించండి. రక్తం రంగులో ఉండే ఎర్రటి టీ-షర్టును ధరించి బోరా కనిపించారు – ఇది రాడికల్ వామపక్షవాదానికి తిరుగులేని షేడ్. దీనిపై “వన్ పీస్” అనే పదాలతో పాటు స్ట్రా హ్యాట్‌లో ఉన్న కళ్ళు లేని పుర్రె ముద్రించారు. ఇది ఎటువంటి హాని చేయని పాప్-కల్చర్ అనిమే సాధారణ కంటికి కనిపిస్తుంది. కానీ ఆ చిత్రం చాలా ఉద్దేశపూర్వక సంకేతాన్ని పంపుతొందన్న అంశం జాతీయ భద్రత, విదేశీ నిఘా ప్లేబుక్‌లను గమనిస్తున్న ఎవరికైనా తెలుస్తుంది.

ఇందులో ఎలాంటి పొరపాటూ లేదు: ఇది ఒక అమాయకమైన, రోజువారీ ఫ్యాషన్ ఎంపిక కాదు. ఈ చిహ్నమే సార్వభౌమ దేశాలను స్తంభింపజేయడానికి, విప్లవాలు, యువత-ఆధారిత అశాంతి అంతటా విస్తరింపచేయడానికి  సరిగ్గా క్రమపద్ధతిలో ఆయుధంగా మారింది. అరాచకత్వం సృష్టించడం అన్న ఒకే ఒక్క లక్ష్యంతో దీనిని సరిహద్దులను దాటించి భారత్ లోకి ప్రవేశపెట్టారు.

బోరా దీనిని ధరించడానికి ముందు భారతదేశం వెలుపల జరిగిన నిరసనలలో ఇదే పైరేట్ జెండా కనిపించినంది.  అప్పటి విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామా చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ న్యూఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద జరిగిన నిరసనలో జూలైలో కూడా ఇది కనిపించింది. అంటే దీని ప్రయోగం లక్ష్యం ఏమిటో అర్ధం చేసుకోవచ్చు.

ఇది ఒక సాధారణ విద్యార్థి నిరసన కాదు, లేదా యువత కోపం యొక్క ఆకస్మిక విస్ఫోటనం కూడా కాదు. దేశీయ లోపాలను ఉపయోగించుకోవడానికి, వ్యవస్థీకృత అరాచకత్వ అజెండాను ముందుకు నెట్టడానికి న్యూఢిల్లీ వీధుల్లో జరిగిన ఒక ఉద్దేశపూర్వక ప్రయత్నం ఇది.

పూర్తి చిత్రాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి, మనం గందరగోళాన్ని పక్కనపెట్టి వీటన్నింటిని ప్రారంభించిన దృశ్య సూచనను చూడాలి. ఈ చిహ్నం ఏమిటి? వన్ పీస్ అంటే ఏమిటి?

వన్ పీస్‌లో స్ట్రా హ్యాట్ పైరేట్స్ జెండా దేనిని సూచిస్తుంది

ఈచిరో ఒడా (Eiichiro Oda) 1997లో మొదటిసారిగా సీరియల్‌గా ప్రచురించబడిన జపనీస్ మాంగా అయిన వన్ పీస్‌ను సృష్టించారు. వన్ పీస్ అని పిలువబడే పురాతన నిధి అన్వేషణలో ప్రయాణించే మంకీ డి లఫ్ఫీ, అతని సిబ్బంది, స్ట్రా హ్యాట్ పైరేట్స్ చుట్టూ దీని కథ తిరుగుతుంది. ఈ సిబ్బంది యొక్క జాలీ రోజర్ (Jolly Roger) లఫ్ఫీకి ప్రతిరూపమైన స్ట్రా హ్యాట్ ధరించిన పుర్రెను, దాని వెనుక అడ్డంగా ఉన్న రెండు ఎముకలను వర్ణిస్తుంది. జాలీ రోజర్ అనేది పుర్రె లేదా ఇతర గుర్తింపు చిహ్నంతో ఉండే పైరేట్ జెండాకు ఉన్న సాంప్రదాయ పేరు.

ఈచిరో ఒడా ద్వారా 1997 నుండి సీరియల్‌గా ప్రచురితమవుతున్న వన్ పీస్ సంపూర్ణ వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను అంతిమ ఆశయంగా కలిగిన పైరేట్ కెప్టెన్ అయిన మంకీ డి లఫ్ఫీ ప్రయాణాన్ని సూచిస్తుంది. మాంగా కథనంలో లఫ్ఫీ, అతని బృందం జాలీ రోజర్ అని పిలువబడే విలక్షణమైన చిహ్నం క్రింద పనిచేస్తారు. ఇది స్ట్రా హ్యాట్ ధరించిన పుర్రె. ఈ కధ ప్రధాన విరోధులు – మెరైన్స్ కు “ప్రపంచ ప్రభుత్వం”గా పిలువబడే వంశపారంపర్య ప్రపంచ కులీన పాలన చుట్టూ నడుస్తుంది. కథాంశం అంతటా కూడా  కథానాయకులు విముక్తి బ్యానర్ క్రింద సంస్థాగత సంస్థలు, రాచరికాలు, నియంత్రణ సంస్థలను క్రమపద్ధతిలో లక్ష్యంగా చేసుకుంటారు. సరిగ్గా ఈ స్ట్రా-హ్యాట్ పుర్రె చిహ్నం కింద పనిచేసే పైరేట్, సంపూర్ణమైన, అనియంత్రిత స్వేచ్ఛ కోసం పోరాడే ఒక గొప్ప రక్షకుడిగా రొమాంటిసైజ్ చేస్తారు.

వ్యవస్థా-వ్యతిరేక సెంటిమెంట్ యొక్క రెడీ-మేడ్ బ్లూప్రింట్‌ను ఈ కల్పిత కధనం అందిస్తుంది. వ్యవస్థాగత పాలనను అంతర్గతంగా అవినీతిపూరితమైనదిగా, స్వార్థపూరితమైనదిగా, అణచివేతతో కూడుకున్నదిగా చిత్రీకరిస్తుంది. తద్వారా వ్యవస్థలకు వ్యతిరేకంగా శాశ్వత తిరుగుబాటు యొక్క పునాది కథనాన్ని నిర్మిస్తుంది.

సరళమైన మాటలలో చెప్పాలంటే, ఇది విలాసవంతమైన, అత్యంత ఆకర్షణీయమైన పాప్-కల్చర్ ప్యాకేజీలో చుట్టబడిన రెడ్ రెవల్యూషన్ క్లాసిక్ కథనం. కచ్చితంగా ఆ కారణంగానే ఈ చిహ్నం ఎంపిక చేశారు. ఇది సంక్లిష్టమైన వ్యవస్థా-వ్యతిరేక సిద్ధాంతాన్ని పైకెత్తుకుంటుంది. కఠినమైన రాజకీయ పదాల వినియోగం ఉండదు. ఈ మొత్తం వ్యవహారాన్ని నేరుగా జెన్-జెడ్ (Gen Z)తో మాట్లాడే వైరల్, ఓపెన్-సోర్స్ గా ఆభివర్ణిస్తుంది. ప్రభుత్వ సంస్థలను విలన్‌గా, వీధి-స్థాయి ప్రతిఘటనను వీరోచిత పోరాటం అనే భావన కలిగేలా ఈ చిహ్నం ఇప్పటికే అటువంటి భావనలను కలగచేసింది. ఇదంతా భారతీయ వీధుల్లో ఒక్క బ్యానర్ కూడా ఎగురవేయకముందే జరిగింది.

న్యూఢిల్లీలో ఈ చిహ్నం కనబడడం ఏదో అనుకోని, యాదృశ్చికంగా జరిగిన సంఘటన కాదు. కచ్చితత్వంతో పరీక్షించిన ‘అస్థిరత’ వ్యూహాన్ని అమలు చేయడం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇదే ఖచ్చితమైన బ్లూప్రింట్ ఎలా రూపొందిందో చూడండి.

ఇది బహుళ సార్వభౌమ దేశాలలో ఇప్పటికే పరీక్షించిన, అత్యంత కచ్చితత్వంతో అమలు చేసిన కార్యాచరణ ప్లేబుక్. న్యూఢిల్లీ వీధుల్లో స్ట్రా హ్యాట్ జాలీ రోజర్ కనిపించడం అనేది రివల్యూషన్ ప్రోటోకాల్ యొక్క ప్రణాళికలో భాగం మాత్రమే. ఇటీవల ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిగిన కీలక ఘర్షణల్లో దీని ట్రాక్ రికార్డును పరిశీలిస్తే ఆచరణలో ఈ బ్లూప్రింట్ ఎలా పనిచేస్తుందో అర్ధం అవుతుంది.

ఇండోనేషియా, ఆగస్టు 2025: ప్రభుత్వ విధానాలు, రాజకీయ ఫిర్యాదులపై నిరసనల సమయంలో, 2025 ఆగస్టు 17న ఆ దేశ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవానికి ముందు ఈ జెండా కనిపించింది. కొందరు ఇండోనేషియా అధికారులు ఈ జెండా వాడకాన్ని తీవ్రంగా విమర్శించారు.  ఒక చట్టసభ సభ్యుడు ఇది జాతీయ సమైక్యతకు ముప్పు అని సూచించగా, మరొకరు దీనిని ప్రదర్శించడం దేశద్రోహంతో సమానమని హెచ్చరించారు.

నేపాల్, సెప్టెంబర్ 2025: ప్రధాన మంత్రి కేపీ శర్మ ఓలి ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా నేపాల్‌లో జరిగిన జెన్-జెడ్ (Gen-Z) నిరసనలో కూడా ఈ జెండా కనిపించింది. ప్రభుత్వం సోషల్ మీడియా ప్లాట్‌ఫారమ్‌లను నియంత్రించిన తర్వాత ఈ ప్రదర్శనలు చెలరేగాయి. ఈ చర్యను దేశంలోని యువత భావప్రకటనా స్వేచ్ఛపై దాడిగా పేర్కొన్నారు.

ఫిలిప్పీన్స్, సెప్టెంబర్ 2025: వరద-నియంత్రణ, సహాయక ప్రాజెక్టుల కోసం ఉద్దేశించిన నిధులను పక్కదారి పట్టించారని ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న అధికారులు, కాంట్రాక్టర్ల అవినీతికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రదర్శనలలో ఈ జెండాను ఎగురవేశారు. ఈ ఆరోపణలపై తమ ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తం చేసేందుకు పదివేల మంది ప్రజలు మనీలాలోని లునెటా పార్క్  వద్ద గుమిగూడారు.

పెరూ, మడగాస్కర్ & బల్గేరియా: ఈ చిహ్నం లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా మరియు తూర్పు ఐరోపా అంతటా వ్యాపించింది.  రాష్ట్ర పాలనను స్తంభింపజేయడానికి, రాజకీయ రాయితీలను బలవంతంగా సాధించడానికి రూపొందించిన వ్యవస్థా-వ్యతిరేక ప్రచారాల సమయంలో వీధి బారికేడ్లు, మున్సిపల్ మౌలిక సదుపాయాలపై కనిపించింది.

ఫ్రాన్స్, యుకె (UK) & అమెరికా: పారిస్‌లోని వీధి ర్యాలీల నుండి లండన్, మెక్సికోలలోని ప్రభుత్వ వ్యతిరేక ప్రదర్శనల వరకు, విభిన్న స్థానిక ఫిర్యాదులను ఒకే సరిహద్దులు లేని, అధికార వ్యతిరేక బ్యానర్‌ కింద ఏకం చేయడానికి ఈ చిహ్నం వినియోగించారు.

ఈ సరళి స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ప్రతి ఒక్క సందర్భంలోనూ, వ్యూహం ఒకేలా ఉంది: స్థానిక భద్రతా వ్యవస్థలను దాటవేయడానికి బాహ్య ఆపరేటర్లు, విదేశీ ఇంటెలిజెన్స్ పర్యావరణ వ్యవస్థలు ఓపెన్-సోర్స్, పాప్-కల్చర్ చిహ్నాన్ని ఉపయోగించుకుంటాయి. వారు జెన్ జెడ్ (Gen Z) డిజిటల్ ఆకర్షణను ఉపయోగించుకుంటారు.  వారికి ప్రభుత్వ దౌర్జన్యం అనే కథనాన్ని నూరిపోస్తారు. యువతను  మార్పు కార్యకలాపాల కోసం ముందు వరుసలో నిలబడే సైనికులుగా మారుస్తారు.

ఐసా (AISA) వంటి దేశీయ విద్యార్థి సంఘాలు సరిగ్గా ఇదే చిహ్నాన్ని ధరించి భారత ఎన్నికల సంఘంపైకి కవాతు చేసినప్పుడు, వారు స్థానిక ఆందోళనలను లేవనెత్తడం లేదు. వారు సంస్థాగత పతనాన్ని సృష్టించడానికి, సార్వభౌమ దేశాలను విదేశీ వ్యూహాత్మక నియంత్రణలో ఉంచడానికి రూపొందించబడిన విదేశీ స్క్రిప్ట్‌ను అమలు చేస్తున్నారు.

సంస్థాగత చొరబాటు కోసం డిజిటల్ నేటివ్ సబ్‌కల్చర్‌లను వాడుకోవడం

పాప్ సంస్కృతిని ఆయుధంగా మార్చడం అనేది ప్రమాదవశాత్తూ జరిగిన పరిణామం కాదు, ఇది మానసిక నియంత్రణకు సంబంధించిన ఒక ఇంజనీరింగ్ ప్రక్రియ. భారతదేశం ప్రస్తుతం అత్యంత పెద్ద, అత్యంత హైపర్-కనెక్ట్ అయిన అనిమేషన్ వినియోగిస్తున్న జనాభాతో ఉంది. లక్షలాది మంది జెన్ జెడ్ యువత ప్రతిరోజూ ఇన్‌స్టాగ్రామ్ ఫీడ్‌లు, డిజిటల్ ఫ్యాన్ కమ్యూనిటీలు, వైరల్ ట్రెండ్ లూప్‌ల ద్వారా కనెక్ట్ అయ్యారు. వ్యూహాత్మక ఆపరేటివ్‌లు మరియు AISA వంటి రాడికల్ విద్యార్థి సంఘాలు యువత ఇప్పటికే ఇష్టపడే పాప్-కల్చర్ సూచనలను ఉపయోగించి వారి రాజకీయ ప్రపంచ దృష్టికోణాన్ని మార్చి , వారి సాంస్కృతిక పదజాలాన్ని వారు హైజాక్ చేస్తున్నారు.

రోజువారీ యువతను ప్రణాళికాబద్ధమైన అరాచకత్వానికి ఉపయోగపడేలా మార్చడానికి ఈ సబ్‌కల్చర్ పైప్‌లైన్ వ్యవస్థీకృతంగా ఎలా రూపొందిందో చూడండి:

• చట్టవిరుద్ధమైన ప్రతిఘటనను రొమాంటిసైజ్ చేయడం: ఈ ప్లేబుక్‌లోని ప్రాథమిక అంశం, దేశ వ్యతిరేక ధిక్కారాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా రొమాంటిసైజ్ చేయడం. వన్ పీస్ (One Piece) లాంటి సిరీస్‌లలో, కథానాయకుడు కేవలం పైరేట్ కాదు- అతను క్రూరమైన ప్రపంచ వ్యవస్థతో పోరాడుతున్న నైతికంగా ఉన్నతమైన “విముక్తిదాత”. వ్యూహాత్మక ఆందోళనకారులు ఈ కల్పిత ప్రాతిపదికను తీసుకుని నేరుగా వాస్తవ ప్రపంచ ప్రజాస్వామ్య సంస్థలకు అన్వయిస్తారు. శాసనోల్లంఘనను వీరోచిత అనిమే కథనంతో ప్రదర్శించడం ద్వారా, తిరుగుబాటు దాని విధ్వంసకర వాస్తవికతను కోల్పోతుంది. గొప్ప, సినిమాటిక్ ధైర్యసాహసాల చర్యగా మారుతుంది.
• దుండుకుతనాన్ని పెంచడం: ఎన్నికల సంఘం వంటి చట్టబద్ధమైన అధికారంపై దాడి చేయడానికి వీధుల్లోకి రావడం ఒక సాధారణ యువకుడికి  చట్టవిరుద్ధమైన చర్య. కానీ అధునాతనమైన, పాప్-కల్చర్ లో కాలసిపోయినప్పడు ఆ అడ్డంకి అదృశ్యమవుతుంది. స్ట్రా హ్యాట్ (Straw Hat) చిహ్నాన్ని ధరించడం రాజ్యాంగ వ్యతిరేక ఆందోళనను వ్యక్తిగత గుర్తింపునకు వైరల్ స్టేట్‌మెంట్‌గా మారుస్తుంది. యువతను తాము  గందరగోళం సృష్టించడంలో పాల్గొనడం లేదని నమ్మేలా చేస్తారు. వారు “అణచివేత” వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా తమకు ఇష్టమైన కల్పిత పాత్రల వీరోచిత పోరాటాన్ని చేస్తున్నామన్న భావనతో ఉంటారు.
• మాకు తెలియదు అని చెప్పడం : అనిమే ఐకానోగ్రఫీని మోహరించడం ఈ విధ్వంసకారులు రెండు ప్రయోజనాలు సాధిస్తారు. ఇది రాడికల్ రాజకీయాల్లోకి యువతను ఆకర్షించడానికి ఇది ప్రవేశ కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది. ఇటువంటి ఆందోళనల నిర్వాహకులు. దీనిని ఒక సాకుగా తీసుకుని ఇది యువత పాప్ కల్చర్ లో భాగమని, దీనివల్ల దేశానికి నాష్టం ఏమీ లేదని వాదిస్తారు.

News at Glance

• Reuters — Indonesia, One Piece protest flag 
• Carnegie Endowment — Nepal Gen Z protests 
• The Guardian — One Piece flag and global protests 
• The Indian Express — One Piece flag at Delhi protests 

Academic Insights

• Political Semiotic Analysis of the One Piece Flag — Muqoddimah Journal 
• Framework of One Piece Flag Symbol — IDEAS Journal 
• Can the One Piece Flag in Nepal’s Gen Z Protest Be an Inter-Asia Referencing Practice? — NUS 
• Global Symbolic Resistance and the One Piece Flag — Amandemen Journal 

స‌మాచార హ‌క్కు చ‌ట్టం అమ‌ల్లోకి వ‌చ్చి 21 ఏళ్లు పూర్త‌య్యాయి. ఎన్నో ఉద్య‌మాల ఫ‌లితంగా ఈ చ‌ట్టం రూపు దాల్చిప్పుడు ప్ర‌జాస్వామ్య ప్రియులు, స‌గ‌టు భార‌తీయులు ఎంతో సంబుర‌ప‌డ్డారు. అవినీతి, అక్ర‌మాల‌కు తెర‌వేయ‌డంలో ఈ చ‌ట్టం త‌మ‌కు ఆయుధంగా ఉప‌యోగ‌ప‌డుతుంద‌ని ఎంతో మంది అనుకున్నారు. చ‌ట్టం ఏర్పాటే ఒక ఘ‌న విజ‌యంగా భావించారు. మొదట్లో కొంత ప్ర‌భావ‌శీంగా క‌నిపించిన ఈ చ‌ట్టం  కాల క్ర‌మేణా మ‌స‌క‌బారిపోతోంది. దీనిపై ఆశ‌లు స‌న్న‌గిల్లుతూ వ‌స్తున్నాయి. అంత‌కుముందు అంకుశంలా క‌నిపించిన చ‌ట్టం ఇప్పుడు  నామ‌మాత్ర‌మై పోయింది. ప్ర‌భుత్వాలు ఈ చ‌ట్టం అమ‌లును ప‌ట్టించుకోక‌వ‌పోడం, స‌మాచార హ‌క్కు క‌మిష‌న్ల‌లో క‌మిష‌న‌ర్ల నియామ‌కాల‌ను పూర్తి స్థాయిలో చేప‌ట్ట‌క‌పోవ‌డం, రాజ‌కీయ నిరుద్యోగుల‌కు ఆవాసంగా క‌మిష‌న్‌ను మార్చ‌డం, నిబంధ‌న‌లు మార్చ‌డం, అధికారాలు త‌గ్గించ‌డంతో స‌మాచార హ‌క్కు చ‌ట్టం కోర‌లు పీకిన పాములా మారిపోతోంది. ఇప్ప‌టికీ చ‌ట్టం అమ‌లులో ఉంది.క‌మిష‌న్లు ప‌నిచేస్తూనే ఉన్నాయి. కానీ ఆశించిన ప‌నితీరు క‌న‌బ‌ర‌చ‌డం లేదు.   అప్పీళ్ల పరిష్కారంలో ఏళ్ల తరబడి నిరీక్షణ, జరిమానాల విధింపులో వెనుకంజ…వెర‌సి  లక్షలాది పెండింగ్‌ కేసులతో ల‌క్ష్యం నీరుగారిపోతోంది. స‌మాచార హ‌క్కు చ‌ట్టం ఏర్ప‌డి అక్టోబ‌రు 12 నాటికి 21 ఏళ్లు పూర్త‌యిన సంద‌ర్భంగా దీనిపై విశ్లేష‌ణ‌.

ANALYSIS

అక్టోబరు 12, 2026తో సమాచార హక్కు చట్టం అమల్లోకి వచ్చి 21 ఏళ్లు పూర్తయ్యాయి. ప్రభుత్వ వ్యవహారాల్లో పారదర్శకతను పెంచడం, అవినీతిని ప్రశ్నించడం, సంక్షేమ పథకాల ప్రయోజనాలు ప్రజలకు అందుతున్నాయో లేదో తెలుసుకోవడం కోసం రూపొందిన ఈ చట్టం కోట్లాది మంది పౌరులకు సాధికారత కల్పించింది. అయితే, చట్టం అమలుకు బాధ్యత వహించే సమాచార కమిషన్లలో ఖాళీలు, అప్పీళ్ల పెండింగ్‌, విచారణలో జాప్యం, అధికారులపై జరిమానాల విధింపులో వెనుకంజ వంటి సమస్యలు దాని లక్ష్యాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి.

సతర్క్‌ నాగరిక్‌ సంఘటన్‌ విడుదల చేసిన 2025–26 నివేదిక ప్రకారం, 2026 జూన్‌ 30 నాటికి దేశంలోని 28 సమాచార కమిషన్లలో 3,85,716 అప్పీళ్లు, ఫిర్యాదులు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి.

సమాచార హక్కు చట్టం ఏర్పాటుకు దారితీసిన పరిస్థితులు

ప్రభుత్వం ప్రజల కోసం ఖర్చు చేసే నిధులు ఎలా వినియోగమవుతున్నాయి? సంక్షేమ పథకాల లబ్ధిదారుల ఎంపికలో అక్రమాలు జరుగుతున్నాయా? గ్రామాల్లో నిర్మించామని చెప్పే రహదారులు, పాఠశాలలు, చెరువులు వాస్తవంగా నిర్మించారా? ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, కాంట్రాక్టులు, రేషన్‌ పంపిణీ, పెన్షన్ల మంజూరులో అవకతవకలు ఉన్నాయా? ఇటువంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు తెలుసుకోవడానికి ప్రజలకు అధికారిక రికార్డులు అందుబాటులో ఉండాలనే ఆలోచన నుంచే సమాచార హక్కు ఉద్యమం బలపడింది.

రాజస్థాన్‌లో మొదలైన ప్రజా ఉద్యమం

1990వ దశకం ప్రారంభంలో రాజస్థాన్‌లోని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కూలీలకు కనీస వేతనాలు చెల్లించకపోవడం, ఉపాధి పనుల రికార్డుల్లో అక్రమాలు, జరగని పనులకు నిధులు ఖర్చు చేసినట్లు చూపించడం వంటి సమస్యలు వెలుగులోకి వచ్చాయి.ఈ నేపథ్యంలో మజ్దూర్‌ కిసాన్‌ శక్తి సంఘటన్‌ (MKSS) ప్రజా ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది. గ్రామ పంచాయతీలు, ప్రభుత్వ శాఖల వద్ద ఉన్న ఖర్చుల వివరాలు, వేతనాల రికార్డులు, బిల్లులు, వోచర్లు ప్రజలకు అందించాలని డిమాండ్‌ చేసింది.1994, 1996లో నిర్వహించిన జన్‌ సున్వాయ్‌ (ప్రజా విచారణలు) ఈ ఉద్యమంలో కీలక ఘట్టాలుగా నిలిచాయి. ప్రభుత్వ రికార్డులను ప్రజల ముందు చదివి వినిపించడం ద్వారా, కాగితాలపై పూర్తయినట్లు చూపించిన పనులు వాస్తవంగా జరిగాయా లేదా అన్నది గ్రామస్థులే ప్రశ్నించే పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఈ ఉద్యమం సమాచారాన్ని పొందడం కేవలం ప్రభుత్వ దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆధారపడే విషయం కాదని, ప్రజాస్వామ్యంలో అది పౌరుల హక్కు కావాలనే ఆలోచనకు బలాన్నిచ్చింది. అనంతరం వివిధ రాష్ట్రాల్లో సమాచార హక్కు ఉద్యమాలు విస్తరించాయి.

రాష్ట్రాల నుంచి జాతీయ చట్టం వరకు

రాజస్థాన్‌ ఉద్యమంతో పాటు పౌరసంఘాలు, పాత్రికేయులు, న్యాయవాదులు, ప్రజాస్వామిక హక్కుల కార్యకర్తలు సమాచార హక్కు కోసం జాతీయ స్థాయిలో ప్రచారం నిర్వహించారు.

– 1996: సమాచార హక్కుపై జాతీయ స్థాయి చట్టం కోసం ఉద్యమం మరింత విస్తరించింది.

– 1997–2000: పలు రాష్ట్రాలు సమాచార హక్కుకు సంబంధించిన చట్టాలు, విధానాలను రూపొందించడం ప్రారంభించాయి. రాజస్థాన్‌ సమాచార హక్కు చట్టం 1999లో ఆమోదం పొందింది; 2000లో అమల్లోకి వచ్చింది.

– 2002: కేంద్ర ప్రభుత్వం ఫ్రీడం ఆఫ్ ఇన్ఫ‌ర్మేష‌న్ యాక్టు   తీసుకొచ్చింది. అయితే, అది సమర్థంగా అమల్లోకి రాలేదు.

– 2004: సమాచార హక్కుకు సంబంధించిన కొత్త బిల్లును పార్లమెంటులో ప్రవేశపెట్టారు.

– 2005, జూన్‌ 15: సమాచార హక్కు చట్టానికి రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభించింది.

– 2005, అక్టోబరు 12: చట్టంలోని మిగిలిన ప్రధాన నిబంధనలు అమల్లోకి వచ్చాయి.

ఈ చట్టం వెనుక ఉన్న ప్రధాన సందేశం స్పష్టం: ప్రభుత్వం ప్రజల కోసం పనిచేస్తుంది. కాబట్టి ప్రజాధన వినియోగం, ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు, ప్రజా ప్రయోజనాలకు సంబంధించిన రికార్డులపై ప్రజలకు ప్రశ్నించే హక్కు ఉండాలి.

రాజ్యాంగంలోని ఏ అంశం సమాచార హక్కుకు ఆధారం?

భారత రాజ్యాంగంలో సమాచార హక్కు అనే పేరుతో ప్రత్యేకంగా ఒక ప్రాథమిక హక్కును పేర్కొనలేదు. అయితే, సుప్రీంకోర్టు పలు తీర్పుల ద్వారా సమాచారాన్ని పొందే హక్కును రాజ్యాంగంలోని 19(1)(a) అధికరణం కల్పించిన భావప్రకటన స్వేచ్ఛలో భాగంగా గుర్తించింది. ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను తెలుసుకునే అవకాశం లేకుండా పౌరులు వాటిపై అభిప్రాయాలు ఏర్పరచుకోవడం, వాటిని విమర్శించడం, ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో అర్థవంతంగా పాల్గొనడం సాధ్యం కాదన్నది ఈ న్యాయసూత్రంలోని ప్రధాన భావన. 1975లో స్టేట్‌ ఆఫ్‌ ఉత్తరప్రదేశ్‌ వర్సెస్‌ రాజ్‌ నారాయణ్‌ కేసులోనూ, 1981లో ఎస్‌.పీ. గుప్తా వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కేసులోనూ ప్రభుత్వ కార్యకలాపాల పారదర్శకత, ప్రజలకు సమాచారం అందుబాటులో ఉండాల్సిన అవసరంపై సుప్రీంకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది.

2005లో రూపొందిన సమాచార హక్కు చట్టం ఈ రాజ్యాంగ సూత్రానికి నిర్దిష్టమైన చట్టపరమైన విధానాన్ని కల్పించింది.అయితే, ఈ హక్కు సంపూర్ణమైనది కాదు. జాతీయ భద్రత, కొన్ని రకాల వ్యక్తిగత సమాచారం, వాణిజ్య రహస్యాలు, న్యాయపరమైన మినహాయింపులు వంటి అంశాలకు చట్టంలోని సెక్షన్‌ 8, ఇతర నిబంధనలు వర్తిస్తాయి. ప్రజా ప్రయోజనం, గోప్యత మధ్య సమతౌల్యం పాటించాల్సి ఉంటుంది.

సమాచార హక్కు చట్టంలోని ప్రధాన నిబంధనలు

సమాచార హక్కు చట్టం కేవలం ప్రభుత్వ కార్యాలయాలకు దరఖాస్తులు పెట్టుకునే అవకాశం కల్పించే చట్టం మాత్రమే కాదు. సమాచారాన్ని అందించే విధానం, అధికారుల బాధ్యత, అప్పీళ్ల పరిష్కారం, ఉల్లంఘనలకు జరిమానాలు వంటి అంశాలకూ ఇందులో స్థానం ఉంది.

పౌరులకు ఉన్న హక్కులు

సెక్షన్‌ 4: ప్రభుత్వ సంస్థలు తమ కార్యకలాపాలు, విధులు, అధికారాలు, నిర్ణయాల ప్రక్రియ, నిధుల వినియోగం తదితర సమాచారాన్ని వీలైనంతవరకు స్వయంగా ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాలి. దీనివల్ల ప్రతి సమాచారానికీ దరఖాస్తు చేయాల్సిన అవసరం తగ్గుతుంది.

సెక్షన్‌ 6: పౌరులు సంబంధిత ప్రజా సమాచార అధికారికి దరఖాస్తు చేసి సమాచారం కోరవచ్చు.

సెక్షన్‌ 7: సాధారణంగా 30 రోజుల్లో సమాచారం అందించాలి. ఒక వ్యక్తి జీవితం లేదా స్వేచ్ఛకు సంబంధించిన సమాచారం అయితే 48 గంటల్లో అందించాల్సి ఉంటుంది.

సెక్షన్‌ 19: సమాచారం అందకపోయినా, నిరాకరించినా లేదా అసంపూర్ణ సమాచారం ఇచ్చినా మొదటి అప్పీల్‌, ఆ తరువాత రెండో అప్పీల్‌ చేసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.

సెక్షన్‌ 20: సరైన కారణం లేకుండా సమాచారం ఇవ్వకపోవడం, దరఖాస్తును తిరస్కరించడం, తప్పుడు లేదా అసంపూర్ణ సమాచారం ఇవ్వడం వంటి నిర్దిష్ట ఉల్లంఘనలకు బాధ్యుడైన సమాచార అధికారిపై రోజుకు రూ.250 చొప్పున, గరిష్ఠంగా రూ.25,000 జరిమానా విధించవచ్చు. సంబంధిత అధికారికి తన వాదన వినిపించే అవకాశం ఇచ్చిన తరువాతే జరిమానాపై నిర్ణయం తీసుకోవాలి.

సెక్షన్‌ 25: సమాచార హక్కు చట్టం అమలు తీరుపై సమాచార కమిషన్లు వార్షిక నివేదికలను రూపొందించాలి. వాటిలో దరఖాస్తులు, తిరస్కరణలు, అప్పీళ్లు, వాటి పరిష్కారం, జరిమానాలు తదితర వివరాలు ఉండాలి.

ఈ నిబంధనల ఉద్దేశం కేవలం సమాచారం ఇవ్వడం కాదు; ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లో బాధ్యతాయుతమైన పరిపాలనను ప్రోత్సహించడం కూడా.

కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌ ఎలా పనిచేస్తుంది?

సమాచార హక్కు చట్టంలోని సెక్షన్‌ 12 ప్రకారం కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌

ఏర్పాటైంది. ఇది 2005 అక్టోబరు 12 నుంచి పనిచేస్తోంది. కేంద్ర ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలు, కేంద్ర ప్రభుత్వ పరిధిలోని ప్రజా సంస్థలకు సంబంధించిన అప్పీళ్లు, ఫిర్యాదులను పరిష్కరించడం దీని ప్రధాన బాధ్యత.

కమిషన్‌ నిర్మాణం

కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌లో ఒక ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌, అవసరాన్ని బట్టి గరిష్ఠంగా పది మంది సమాచార కమిషనర్లు ఉండవచ్చు.

ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌, ఇతర కమిషనర్ల నియామకానికి ఎంపిక కమిటీలో ప్రధానమంత్రి , లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు , ప్రధానమంత్రి నామినేట్‌ చేసిన కేంద్ర మంత్రివర్గ మంత్రి ఉంటారు.

చట్టం ప్రకారం, ప్రజాజీవితంలో విశిష్టత కలిగి, న్యాయం, శాస్త్రసాంకేతిక రంగాలు, సామాజిక సేవ, నిర్వహణ, పాత్రికేయం, ప్రసార మాధ్యమాలు లేదా పరిపాలన వంటి రంగాల్లో విస్తృత పరిజ్ఞానం, అనుభవం ఉన్నవారిని నియమించవచ్చు. రాజకీయ పార్టీతో అనుబంధం ఉండటం, పార్లమెంటు లేదా రాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యత్వం, ఇతర లాభదాయక పదవులు వంటి అంశాలపై చట్టంలో అనర్హత నిబంధనలు ఉన్నాయి.

 రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్ల పరిస్థితి ఏమిటి?

సమాచార హక్కు చట్టంలోని సెక్షన్‌ 15 ప్రకారం ప్రతి రాష్ట్రం రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేయవచ్చు. ఈ కమిషన్ల పరిధిలోకి ఆయా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ శాఖలు, స్థానిక సంస్థలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పరిధిలోని ప్రజా సంస్థలకు సంబంధించిన అప్పీళ్లు, ఫిర్యాదులు వస్తాయి.

కేంద్ర కమిషన్‌తో పాటు రాష్ట్రాల సమాచార కమిషన్లు ఈ చట్టానికి కీలకమైన న్యాయపరమైన రక్షణ వ్యవస్థలు. కానీ అనేక రాష్ట్రాల్లో కమిషనర్ల నియామకం ఆలస్యం కావడం, తగినంత మంది కమిషనర్లు లేకపోవడం, వార్షిక నివేదికలు ప్రచురించకపోవడం వంటి సమస్యలు బయటపడ్డాయి.

సుప్రీంకోర్టు జోక్యం ఎందుకు అవసరమైంది?

2019 ఫిబ్రవరి 15న అంజలి భరద్వాజ్‌ వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కేసులో సుప్రీంకోర్టు సమాచార కమిషన్లలో తగిన సంఖ్యలో కమిషనర్ల నియామకం అత్యవసరమని స్పష్టం చేసింది. కేసుల భారాన్ని బట్టి కమిషనర్ల సంఖ్యను నిర్ణయించాలని, ఖాళీలు ఏర్పడకముందే నియామక ప్రక్రియను ప్రారంభించాలని సూచించింది.

2025–26లోనూ కమిషన్ల నియామకాల్లో జాప్యంపై సుప్రీంకోర్టు పలు ఆదేశాలు జారీ చేసింది. 2026 జూలై 28న వెలువడిన ఉత్తర్వుల్లో హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌, ఝార్ఖండ్‌, మహారాష్ట్ర, బీహార్‌, ఛత్తీస్‌గఢ్‌, అసోం, తమిళనాడు, రాజస్థాన్‌ కమిషన్లలో ఖాళీలు, సభ్యుల కొరత, ప్రధాన సమాచార కమిషనర్ల నియామకంపై ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. కొన్ని రాష్ట్రాల్లో నియామక ప్రక్రియను నిర్దిష్ట గడువులో పూర్తి చేయాలని ఆదేశించింది.

రాష్ట్రాల వారీగా తాజా పరిస్థితిపై ముఖ్యమైన అంశాలు

రాష్ట్రం/కమిషన్‌                   అందుబాటులో ఉన్న తాజా సమాచారం

ఝార్ఖండ్‌:          2025–26 నివేదిక ప్రకారం కొత్త అప్పీళ్లు, ఫిర్యాదుల నమోదును నిలిపివేసి, ఆ కాలంలో కేసులను పరిష్కరించలేదు. 2026 జూలై సుప్రీంకోర్టు ఉత్తర్వు ప్రకారం నలుగురు కమిషనర్లు నియమితులైనప్పటికీ, ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌తో సహా మరికొన్ని నియామకాలు అవసరమయ్యాయి.

హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌:           2025 జూలై 3 నుంచి కమిషన్‌ పూర్తిగా పనిచేయడం లేదని 2026 అక్టోబరు నివేదిక పేర్కొంది.

అసోం  2026 జూలై సుప్రీంకోర్టు ఉత్తర్వు సమయానికి ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌ నియామకం జరగలేదని కోర్టు పేర్కొంది.

తమిళనాడు :    అదే ఉత్తర్వు సమయానికి నలుగురు సమాచార కమిషనర్లు పనిచేస్తుండగా, ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌ సహా మరికొన్ని పోస్టులు ఖాళీగా ఉన్నాయి.

రాజస్థాన్‌:           2026 జూలై ఉత్తర్వు సమయానికి ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌ పోస్టు ఖాళీగా ఉన్నట్లు కోర్టుకు తెలియజేశారు.

బీహార్‌: పెండింగ్‌ కేసులు అధికంగా ఉన్నప్పటికీ, కమిషనర్ల సంఖ్య సరిపోవడం లేదని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది.

ఛత్తీస్‌గఢ్‌           పెండింగ్‌ కేసుల భారాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని కమిషన్‌ సభ్యుల సంఖ్యను పునఃసమీక్షించాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది.

తెలంగాణ  సమాచార కమిషన్‌

తెలంగాణలో సమాచార కమిషన్‌ 2017లో ఏర్పాటైంది. అయితే ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌ పోస్టు 2020 ఆగస్టు నుంచి 2025 మే వరకు ఖాళీగా ఉంది. మొత్తం కమిషన్‌ 2023 ఫిబ్రవరి నుంచి 2025 మే వరకు రెండేళ్లకు పైగా పనిచేయని పరిస్థితి నెలకొంది. సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాల తరువాత 2025 మేలో ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌తో సహా ఆరుగురిని నియమించారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సమాచార హక్కు కమిషన్

– ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ విభజన అనంతరం, ప్రత్యేక ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సమాచార కమిషన్‌ను 2017 ఆగస్టు 11న ఏర్పాటు చేశారు.2026 అక్టోబరు 13 నాటికి అందుబాటులో ఉన్న తాజా సమాచారం ప్రకారం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సమాచార హక్కు కమిషన్‌లో మొత్తం 8 పోస్టులు భర్తీ అయ్యాయి. ఖాళీలు లేవని సుప్రీంకోర్టుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 2026 ఫిబ్రవరిలో తెలియజేసింది.

దేశవ్యాప్తంగా పెండింగ్‌ కేసులు:

2026 అక్టోబరులో వెలువడిన Report Card on the Performance of Information Commissions in India, 2025–26 నివేదిక ప్రకారం, జూన్‌ 30, 2026 నాటికి దేశంలోని 28 సమాచార కమిషన్లలో 3,85,716 అప్పీళ్లు, ఫిర్యాదులు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి.

గత ఏడాది జూన్‌ 30 నాటికి 29 కమిషన్లలో 4,13,972 కేసులు పెండింగ్‌లో ఉన్నట్లు నమోదైంది. తాజా గణాంకంలో ఒక కమిషన్‌కు సంబంధించిన సమాచారం అందుబాటులో లేకపోవడంతో, రెండు సంవత్సరాల సంఖ్యలను పోల్చేటప్పుడు ఈ పరిమితిని గుర్తుంచుకోవాలి.

IN NUMBERS

2026 జూన్‌ నాటికి అత్యధిక పెండింగ్‌ కేసులున్న కమిషన్లు

కమిషన్‌              పెండింగ్‌ కేసులు           గణాంకానికి సంబంధించిన గమనిక

మహారాష్ట్ర         77,397   2026 జూన్‌ 30

ఛత్తీస్‌గఢ్‌           52,559   2025 డిసెంబరు 10 నాటి సంఖ్య

బీహార్‌   42,243   2026 నివేదికలో పేర్కొన్న సంఖ్య

కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌           39,121   2025 జూన్‌లో 24,102 ఉండగా పెరిగింది

తమిళనాడు      37,150   2026 జూన్‌ 30 నాటి సంఖ్యగా రాష్ట్ర వార్తా నివేదిక పేర్కొంది

తెలంగాణలో పెండింగ్‌ కేసుల పరిస్థితి

సతర్క్‌ నాగరిక్‌ సంఘటన్‌ 2024–25 నివేదిక ప్రకారం, తెలంగాణ సమాచార కమిషన్‌లో 2025 జూన్‌ 30 నాటికి 18,192 కేసులు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి. అప్పటి కేసుల పరిష్కార వేగాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, 2025 జూలై 1న దాఖలైన కొత్త అప్పీల్‌ను పరిష్కరించడానికి 29 సంవత్సరాల రెండు నెలలు పట్టవచ్చని అంచనా వేసింది.

2025 జూన్‌ 30 నాటి రాష్ట్రాల వారీ పెండింగ్‌ కేసులు

రాష్ట్రం/కమిషన్‌             పెండింగ్‌ కేసులు

మహారాష్ట్ర         95,340

కర్ణాటక 47,825

తమిళనాడు      41,059

ఛత్తీస్‌గఢ్‌           34,147

బీహార్‌   29,919*

ఒడిశా   19,239

ఉత్తరప్రదేశ్‌      18,424

తెలంగాణ          18,192

మధ్యప్రదేశ్‌      17,940

పంజాబ్‌              14,376

ఆంధ్రప్రదేశ్‌     13,591

ఝార్ఖండ్‌            7,728

రాజస్థాన్‌             7,028**

కేరళ     6,512

హర్యానా              5,542

పశ్చిమ బెంగాల్‌              4,954***

గుజరాత్‌             3,175

ఉత్తరాఖండ్‌     1,688

హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌             1,195

అసోం  787

అరుణాచల్‌ప్రదేశ్‌         497

త్రిపుర  368

గోవా       241

మణిపూర్‌           80

మేఘాలయ      13

నాగాలాండ్‌        7

సిక్కిం  3

మిజోరం              0

మొత్తం 4,13,972

కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌           24,102

కేసులు ఎందుకు పెరుగుతున్నాయి?

పెండింగ్‌ కేసులు పెరగడానికి కేవలం దరఖాస్తుల సంఖ్య పెరగడమే కారణం కాదు. కమిషన్లలో ఖాళీలు, కేసుల పరిష్కార వేగం, అప్పీళ్ల స్వీకరణ విధానం, అధికారుల బాధ్యతను అమలు చేయడంలో లోపాలు వంటి అంశాలు కూడా ప్రభావం చూపుతున్నాయి.

కమిషనర్ల నియామకంలో జాప్యం:

ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌, ఇతర కమిషనర్ల పదవీకాలం ఎప్పుడు ముగుస్తుందో ముందుగానే తెలుసుకోవచ్చు. అయినప్పటికీ నియామక ప్రక్రియను ముందుగానే ప్రారంభించకపోవడం వల్ల కమిషన్లు నెలలు, కొన్నిసార్లు సంవత్సరాల పాటు పనిచేయని పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది.

సుప్రీంకోర్టు 2019లోనే ఖాళీలు ఏర్పడే తేదీకి ఒకటి లేదా రెండు నెలల ముందే నియామక ప్రక్రియ ప్రారంభించాలని సూచించింది. అయినప్పటికీ, తరువాతి సంవత్సరాల్లోనూ ఇలాంటి సమస్యలు పునరావృతమయ్యాయి.

కేసుల పరిష్కారంలో మందగమనం

2025–26 సంవత్సరంలో 27 కమిషన్లకు అందుబాటులో ఉన్న గణాంకాల ప్రకారం 2,61,669 కేసులు నమోదయ్యాయి. అదే కాలంలో 28 కమిషన్లు 2,41,627 కేసులను పరిష్కరించాయి. అంటే, నమోదైన కేసుల సంఖ్యను పరిష్కారాల సంఖ్య మించలేకపోయింది. ఈ తేడా ఒక్కటే మొత్తం పెండింగ్‌ మార్పును వివరించదు; పాత కేసుల పరిష్కారం, తిరిగి పంపిన అప్పీళ్లు, ఇతర గణాంక పరిమితులు కూడా ప్రభావితం చేస్తాయి. అయినప్పటికీ, పరిష్కార వేగాన్ని పెంచాల్సిన అవసరం స్పష్టమవుతోంది.

అప్పీళ్లను విచారించకుండానే తిరిగి పంపడం

2025 జూలై నుంచి 2026 జూన్‌ వరకు తొమ్మిది సమాచార కమిషన్లు 37,701 అప్పీళ్లు, ఫిర్యాదులను తుది ఉత్తర్వులు ఇవ్వకుండా తిరిగి పంపినట్లు తాజా నివేదిక పేర్కొంది.

వీటిలో:

– కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌ — 14,603;

– మహారాష్ట్ర — 14,140;

– బీహార్‌ — 4,417;

– గుజరాత్‌ — 3,276.

సతర్క్‌ నాగరిక్‌ సంఘటన్‌ నివేదిక ప్రకారం, గత సంవత్సరం కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌ తిరిగి పంపిన అప్పీళ్లలో దాదాపు 95 శాతం మళ్లీ దాఖలు కాలేదు. పేజీలకు నంబర్లు వేయకపోవడం, సూచిక జతచేయకపోవడం వంటి లోపాల కారణంగా అప్పీళ్లను తిరిగి పంపడం ప్రజలను నిరుత్సాహపరచవచ్చని నివేదిక ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.

అప్పీల్‌ పత్రాల్లో అవసరమైన వివరాలు ఉండటం ముఖ్యం. కానీ చిన్నచిన్న సాంకేతిక లోపాల కారణంగా ప్రజలు కోరుతున్న సమాచారానికి సంబంధించిన వివాదాన్ని అసలు విచారించకపోతే, చట్టం ఉద్దేశమే దెబ్బతింటోంది.

 జరిమానాలు విధించడంలో కమిషన్లు వెనుకంజ వేస్తున్నాయా?

సమాచార హక్కు చట్టంలోని సెక్షన్‌ 20 అధికారులకు బాధ్యతను గుర్తుచేసే ముఖ్యమైన నిబంధన. చట్టాన్ని ఉల్లంఘించిన సమాచార అధికారిపై తగిన సందర్భాల్లో జరిమానా విధించే అధికారం కమిషన్‌కు ఉంది.

2024 జూలై నుంచి 2025 జూన్‌ వరకు 23 కమిషన్లు అందించిన వివరాల ప్రకారం, మొత్తం 1,252 కేసుల్లో రూ.2.32 కోట్ల జరిమానాలు విధించారు. ఇదే సమయంలో, 17 కమిషన్లు అందించిన వివరాల ప్రకారం 13,657 కేసుల్లో జరిమానా ఎందుకు విధించకూడదో వివరణ కోరుతూ షోకాజ్‌ నోటీసులు జారీ చేశారు.

నివేదికలోని మరో ముఖ్యమైన పరిశీలన ఏమిటంటే, జరిమానా విధించే అవకాశం ఉన్నట్లు అంచనా వేసిన కేసుల్లోనూ కమిషన్లు చాలా తక్కువ సందర్భాల్లోనే జరిమానాలు విధించాయి. అయితే ప్రతి కేసులోనూ జరిమానా విధించడం సాధ్యం కాదు; అధికారికి సమాచారం ఇవ్వకపోవడానికి చట్టబద్ధమైన కారణం ఉందా లేదా అన్నది పరిశీలించాలి. అయినప్పటికీ, ఉల్లంఘన జరిగినప్పటికీ జరిమానా విధించకపోవడం పునరావృతమైతే, సమాచార అధికారుల్లో బాధ్యతాభావం తగ్గే ప్రమాదం ఉంది. ఈ విషయంలో కమిషన్ల నిర్ణయాలు పారదర్శకంగా ఉండాలి; జరిమానా విధించకపోతే కారణాలు స్పష్టంగా నమోదు చేయాలి.

కమిషనర్ల నియామకంలో రాజకీయ ప్రభావం ఉందా?

సమాచార కమిషనర్‌ పదవి స్వతంత్రంగా, నిష్పక్షపాతంగా పనిచేయాల్సిన బాధ్యత కలిగిన పదవి. అందువల్ల నియామక ప్రక్రియలో పారదర్శకత, అర్హత, అనుభవం, ప్రజాజీవితంలో విశిష్టత కీలకం.

చట్టం ప్రకారం కమిషనర్లకు న్యాయం, సామాజిక సేవ, పాత్రికేయం, శాస్త్రసాంకేతిక రంగాలు, పరిపాలన, నిర్వహణ తదితర రంగాల్లో విస్తృత పరిజ్ఞానం, అనుభవం ఉండాలి. రాజకీయ పార్టీతో సంబంధం ఉండకూడదనే అనర్హత నిబంధన కూడా ఉంది. అయితే, ప్రభుత్వాలు నియమించే వ్యక్తుల నేపథ్యాన్ని బట్టి మాత్రమే ప్రతి నియామకాన్ని చట్టవిరుద్ధమని తేల్చలేం. మాజీ ఉన్నతాధికారులు, పాత్రికేయులు, సామాజిక కార్యకర్తలు, ఇతర రంగాల నిపుణులు చట్టం నిర్దేశించిన అర్హతలకు అనుగుణంగా ఉంటే నియమితులు కావచ్చు.

కమిషన్ల స్వతంత్రతపై చర్చ

2019లో సమాచార హక్కు చట్టానికి చేసిన సవరణలు కూడా చర్చనీయాంశమయ్యాయి.అసలు చట్టం ప్రకారం కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రధాన సమాచార కమిషనర్లు, ఇతర కమిషనర్ల పదవీకాలం ఐదేళ్లు లేదా 65 ఏళ్ల వయస్సు వరకు ఉండేది. వారి జీతభత్యాలు, ఇతర సేవా నిబంధనలకు చట్టంలోనే నిర్దిష్టమైన ఆధారాలు ఉండేవి.2019 సవరణ ద్వారా పదవీకాలం, జీతభత్యాలు, ఇతర సేవా నిబంధనలను కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమాల ద్వారా నిర్ణయించే విధానం తీసుకొచ్చారు. 2019 నిబంధనల ప్రకారం కమిషనర్ల పదవీకాలం మూడేళ్లుగా నిర్ణయించారు.

ఈ సవరణపై విమర్శకులు వ్యక్తం చేసిన ప్రధాన ఆందోళన ఏమిటంటే, కమిషనర్ల పదవీకాలం, సేవా నిబంధనలను నిర్ణయించడంలో కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధిక నియంత్రణ లభిస్తే సంస్థాగత స్వతంత్రతపై ప్రభావం పడవచ్చని. మరోవైపు, ప్రభుత్వం ఈ మార్పులను కమిషన్ల స్వభావం, విధులకు అనుగుణంగా సేవా నిబంధనలను సర్దుబాటు చేసే చర్యగా సమర్థించింది. ఈ చర్చను పరిశీలించేటప్పుడు రెండు అంశాలు ముఖ్యం: కమిషన్లు స్వతంత్రంగా నిర్ణయాలు తీసుకునే పరిస్థితులు ఉండాలి; అదే సమయంలో వాటి పనితీరుపై ప్రజలకు జవాబుదారీతనం కూడా ఉండాలి.

సమాచార హక్కు చట్టం సాధించిన విజయాలు

సమాచార కమిషన్లలో లోపాలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ చట్టం వల్ల ప్రజలకు వచ్చిన ప్రయోజనాలను విస్మరించలేం.ప్రభుత్వ రికార్డులకు ప్రజలకు ప్రవేశం గతంలో ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లోని రికార్డుల గురించి తెలుసుకోవడం కష్టంగా ఉండేది. ఇప్పుడు పౌరులు ప్రభుత్వ ఖర్చులు, పథకాల అమలు, లబ్ధిదారుల ఎంపిక, నియామకాలు, టెండర్లు, పెన్షన్లు, రేషన్‌, స్థానిక సంస్థల పనుల గురించి అధికారిక సమాచారం కోరగలుగుతున్నారు.

సంక్షేమ పథకాల అమలుపై పర్యవేక్షణ

ఉపాధి హామీ పనుల రికార్డులు, వేతనాల చెల్లింపులు, రేషన్‌ సరఫరా, పెన్షన్ల మంజూరు వంటి అంశాల్లో సమాచార హక్కు పౌరుల పర్యవేక్షణకు ఉపయోగపడుతోంది. ప్రభుత్వ పథకాల రికార్డులు అందుబాటులో ఉండటం సామాజిక తనిఖీలకు కూడా తోడ్పడుతుంది. అయితే, సమాచార హక్కు ఒక్కటే అవినీతిని నిర్మూలిస్తుందని చెప్పలేం; సమాచారం ఆధారంగా జరిగే విచారణలు, చర్యలు, ప్రజల భాగస్వామ్యం కూడా అవసరం.

ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను ప్రశ్నించే అవకాశం

ప్రభుత్వ నిర్ణయాల వెనుక ఉన్న ఉత్తర్వులు, విధానాలు, ఖర్చుల వివరాలు, ఫైళ్లలో నమోదు చేసిన అధికారిక నిర్ణయాలను తెలుసుకోవడానికి ఈ చట్టం మార్గం కల్పించింది. తద్వారా పౌరులు, పాత్రికేయులు, సామాజిక కార్యకర్తలు ప్రభుత్వ చర్యలను ఆధారాలతో ప్రశ్నించే అవకాశం పొందారు.

అధికారుల బాధ్యతను గుర్తుచేసే వ్యవస్థ

సమాచారాన్ని సకాలంలో అందించకపోతే అప్పీల్‌ చేసుకునే అవకాశం, చట్ట ఉల్లంఘన జరిగిన సందర్భాల్లో జరిమానా విధించే నిబంధన అధికారులపై బాధ్యతను పెంచే సాధనాలు.

సమాచార హక్కు దుర్వినియోగం: వాస్తవం ఎంత?

సమాచార హక్కు చట్టాన్ని ఉపయోగించి కొందరు వ్యక్తులు అధికారులను వేధించడం, వ్యక్తిగత కక్షలు తీర్చుకోవడం, బ్లాక్‌మెయిల్‌కు పాల్పడడం వంటి ఆరోపణలు కూడా వినిపిస్తున్నాయి. ఈ అంశాన్ని విస్మరించకూడదు. అయితే, దుర్వినియోగానికి సంబంధించిన ఆరోపణలన్నింటినీ నిరూపిత వాస్తవాలుగా పరిగణించడం కూడా సరికాదు. 2011 ఆగస్టు 9న సెంట్రల్‌ బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ సెకండరీ ఎడ్యుకేషన్‌ వర్సెస్‌ ఆదిత్య బందోపాధ్యాయ్‌ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఒక ముఖ్యమైన సూత్రాన్ని స్పష్టం చేసింది.

పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, అవినీతి నిరోధం వంటి లక్ష్యాలకు సంబంధం లేని, విచక్షణారహితమైన లేదా ఆచరణ సాధ్యం కాని సమాచార అభ్యర్థనలు పరిపాలన సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీయవచ్చని కోర్టు హెచ్చరించింది. చట్టాన్ని నిజాయితీగా పనిచేసే అధికారులను వేధించడానికి లేదా బెదిరించడానికి ఉపయోగించరాదని పేర్కొంది.

ఈ తీర్పు సమాచార హక్కును రద్దు చేయాలని చెప్పలేదు. చట్టం ఉద్దేశాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, చట్టబద్ధమైన పరిమితులను గౌరవిస్తూ దాన్ని ఉపయోగించాలని సూచించింది.

దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టడం ఎలా?

– ఒకే సమాచారాన్ని పదేపదే కోరడం, సంబంధం లేని విస్తృత సమాచారం అడగడం వంటి సందర్భాలను చట్టబద్ధంగా పరిశీలించాలి.

– నిజమైన ప్రజా ప్రయోజనంతో దాఖలైన దరఖాస్తులను అనవసరంగా తిరస్కరించకూడదు.

– వ్యక్తిగత గోప్యతకు సంబంధించిన మినహాయింపులను వర్తింపజేసేటప్పుడు చట్టాన్ని అనుసరించాలి.

– బ్లాక్‌మెయిల్‌ లేదా బెదిరింపులకు సంబంధించిన నిర్దిష్ట ఆధారాలు ఉంటే సంబంధిత చట్టాల ప్రకారం చర్యలు తీసుకోవాలి.

– దుర్వినియోగం ఉందనే పేరుతో సాధారణ పౌరుల సమాచార హక్కును పరిమితం చేయకూడదు.

కొంతమంది దుర్వినియోగం చేస్తున్నారనే కారణంతో చట్టాన్ని బలహీనపరచడం ఒక సమస్యకు పరిష్కారం కాదు. నిజమైన దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టడంతో పాటు, ప్రజలకు సమాచారం అందే మార్గాలను మరింత సులభతరం చేయాలి.

 లక్ష్యాలు గొప్పవి.. ఫలితాలు ఎందుకు తక్కువ?

ప్రభుత్వాల నిర్లక్ష్యం, కమిషనర్ల నియామకాల్లో జాప్యం, పరిమిత సిబ్బంది, విచారణల మందగమనం వంటి అంశాలు సమాచార హక్కు చట్టం సమర్థతను దెబ్బతీస్తున్నాయని నివేదికలు, కోర్టు ఉత్తర్వులు సూచిస్తున్నాయి.

అయితే, చట్టం ఆశించిన ఫలితాలు పూర్తిగా రాకపోవడానికి ప్రభుత్వాల వైఖరితో పాటు   వ్యవస్థలోని అనేక లోపాలను కార‌ణంగా చెప్పొచ్చు.

ప్రధాన సమస్యలు

1. కమిషనర్ల నియామకంలో జాప్యం: ఖాళీలు ఏర్పడిన తరువాతే నియామక ప్రక్రియ ప్రారంభించడం వల్ల అప్పీళ్ల పరిష్కారం నిలిచిపోతోంది.
2. తగిన సిబ్బంది లేకపోవడం: కమిషనర్లు ఉన్నప్పటికీ, కేసుల పరిశీలన, నోటీసులు, రికార్డుల నిర్వహణ, విచారణల కోసం అవసరమైన సహాయక సిబ్బంది కొరత కూడా ప్రభావం చూపవచ్చు.
3. జరిమానాల విధింపులో వెనుకంజ: ఉల్లంఘన జరిగిన సందర్భాల్లో చట్టం నిర్దేశించిన బాధ్యతను సమర్థంగా అమలు చేయకపోతే, అధికారులకు చట్టం ఉల్లంఘించినా పెద్దగా పరిణామాలు ఉండవనే భావన ఏర్పడవచ్చు.
4. వార్షిక నివేదికల ప్రచురణలో నిర్లక్ష్యం: 2024–25 నివేదిక ప్రకారం, 29 కమిషన్లలో 20 కమిషన్లు 2023–24 సంవత్సరానికి సంబంధించిన వార్షిక నివేదికను కూడా ప్రచురించలేదు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌, తెలంగాణ కమిషన్లు తమ ఏర్పాటైన 2017 నుంచి వార్షిక నివేదికలను ప్రచురించలేదని నివేదిక పేర్కొంది. SNS India
5. సమాచారాన్ని ముందుగానే బహిర్గతం చేయకపోవడం: సెక్షన్‌ 4 ప్రకారం ప్రభుత్వ సంస్థలు అనేక రకాల సమాచారాన్ని స్వయంగా ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాలి. ఇది సమర్థంగా అమలైతే దరఖాస్తుల భారం తగ్గే అవకాశం ఉంది.
6. ప్రజల్లో అవగాహన లోపం: దరఖాస్తు ఎలా చేయాలి, అప్పీల్‌ ఎప్పుడు వేయాలి, ఏ సమాచారం చట్ట పరిధిలోకి వస్తుంది వంటి అంశాలపై అవగాహన పెరగాలి.
7. ప్రభుత్వ శాఖల్లో రికార్డుల నిర్వహణ సమస్యలు: పాత ఫైళ్లు, అసంపూర్ణ రికార్డులు, డిజిటలైజేషన్‌ లోపాలు సమాచారాన్ని సకాలంలో అందించడాన్ని కష్టతరం చేయవచ్చు.

చట్టాన్ని బలోపేతం చేయడానికి తీసుకోవాల్సిన చర్యలు

21 ఏళ్ల ప్రస్థానం తరువాత సమాచార హక్కు చట్టాన్ని మరింత సమర్థంగా అమలు చేయాలంటే కొన్ని చర్యలు అత్యవసరం.

1. ఖాళీలను ముందుగానే భర్తీ చేయాలి

కమిషనర్ల పదవీకాలం ముగిసే తేదీని దృష్టిలో ఉంచుకుని ముందుగానే ఎంపిక ప్రక్రియ ప్రారంభించాలి. కమిషన్లు పనిచేయని పరిస్థితి ఏర్పడకుండా చూడాలి.

2. పెండింగ్‌ కేసులకు ప్రత్యేక ప్రణాళిక

లక్షల సంఖ్యలో పెండింగ్‌ కేసులున్న కమిషన్లలో అదనపు బెంచీలు, అవసరమైన సిబ్బంది, వీడియో విచారణలు, కేసుల ప్రాధాన్య క్రమం వంటి చర్యలను పరిశీలించాలి.

3. నియామక ప్రక్రియను పారదర్శకంగా నిర్వహించాలి

దరఖాస్తుదారుల అర్హతలు, ఎంపిక ప్రమాణాలు, ఎంపిక కమిటీ నిర్ణయాలు, నియామకానికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని చట్టపరమైన పరిమితుల్లో ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాలి.

4. జరిమానాలపై స్పష్టమైన నివేదికలు

ఎన్ని కేసుల్లో జరిమానా విధించదగిన ఉల్లంఘనలు గుర్తించారు? ఎన్ని కేసుల్లో జరిమానా విధించారు? విధించకపోతే కారణాలేమిటి? అన్న వివరాలను వార్షిక నివేదికల్లో వెల్లడించాలి.

5. వార్షిక నివేదికలను తప్పనిసరిగా ప్రచురించాలి

సెక్షన్‌ 25 ప్రకారం నివేదికలను సమయానికి రూపొందించి, సంబంధిత శాసనసభ లేదా పార్లమెంటు ముందు ఉంచాలి. వాటిని వెబ్‌సైట్లలోనూ అందుబాటులో ఉంచాలి.

6. సెక్షన్‌ 4 అమలుపై ప్రత్యేక దృష్టి

ప్రభుత్వ వ్యయాలు, టెండర్లు, లబ్ధిదారుల ఎంపిక, పథకాల అమలు, నియామకాలు వంటి సమాచారాన్ని ముందుగానే ఆన్‌లైన్‌లో ప్రచురించాలి. దరఖాస్తు చేయకుండానే ప్రజలకు సమాచారం అందేలా చూడాలి.

7. అప్పీళ్ల స్వీకరణను ప్రజలకు అనుకూలంగా మార్చాలి

అప్పీల్‌లో సాంకేతిక లోపాలుంటే వాటిని సరిదిద్దుకునే అవకాశం కల్పించాలి. చిన్న లోపాల పేరుతో అప్పీళ్లను తుది ఉత్తర్వు లేకుండా తిరిగి పంపే విధానాన్ని సమీక్షించాలి.

8. సమాచార హక్కు కార్యకర్తలకు రక్షణ

సమాచార హక్కును వినియోగిస్తున్నందుకు బెదిరింపులు లేదా దాడులకు గురయ్యే వ్యక్తుల ఫిర్యాదులపై చట్టప్రకారం చర్యలు తీసుకోవాలి.

9. ప్రజలకు అవగాహన పెంచాలి

పాఠశాలలు, కళాశాలలు, స్థానిక సంస్థలు, పౌరసంఘాల ద్వారా సమాచార హక్కు వినియోగంపై అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి.

సమాచార హక్కు చట్టం ప్రజలకు కల్పించిన అధికారాన్ని కాపాడాలంటే ప్రభుత్వాలు నియామకాల విషయంలో నిర్లక్ష్యాన్ని విడనాడాలి. సమాచార కమిషన్లు స్వతంత్రంగా, సమర్థంగా పనిచేయాలి. ప్రజలకు సమాచారం అందించాల్సిన అధికారులపై చట్టబద్ధమైన బాధ్యతను అమలు చేయాలి. అదే సమయంలో చట్ట దుర్వినియోగం జరిగితే దానిని కూడా నిష్పక్షపాతంగా అరికట్టాలి.ప్రజాస్వామ్యంలో సమాచారం అనేది కేవలం ప్రభుత్వ రికార్డు కాదు. ప్రజలు తమ పాలకులను ప్రశ్నించడానికి, ప్రభుత్వాన్ని జవాబుదారీగా నిలబెట్టడానికి అవసరమైన సాధనం. ఆ సాధనం ప్రజలకు అందుబాటులో ఉన్నప్పుడే సమాచార హక్కు చట్టం నిజమైన అర్థంలో విజయవంతమైనట్లు భావించాలి.

NEWS AND REFFERANCES AT A GLANCE:

https://www.business-standard.com/amp/article/pti-stories/andhra-government-sets-up-information-commission-117081101798_1.html

https://www.andhrajyothy.com/2026/andhra-pradesh/guntur/new-rti-commissioners-appointed-in-andhra-pradesh-chief-information-commissioner-and-commissioners-take-oaths-vvnp-1486589.html

https://api.sci.gov.in/supremecourt/2019/32947/32947_2019_1_26_68511_Order_10-Feb-2026.pdf

https://www.thehansindia.com/hans/opinion/news-analysis/thankfully-rti-is-alive-and-kicking-1131789

https://indiankanoon.org/doc/1519371/?utm

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=192088&utm_source=chatgpt.com

https://economictimes.indiatimes.com/news/india/rti-act-turns-21-commissions-choke-on-backlog-appeals-in-tripura-mp-may-be-decided-in-2046/articleshow/134906539.cms

https://www.snsindia.org/wp-content/uploads/2025/10/Report-Card-Key-findings-2025.pdf

https://www.telangana.gov.in/rti/information-commission/?utm

BY RAVIKANTI SRINIVAS

ഹിന്ദു വിഭാഗങ്ങളെ ജാതീയമായി പിളര്‍ത്തി വര്‍ഗീയമായി യോജിപ്പിക്കുക എന്ന സമീപനമാണ് ബിജെപി സ്വീകരിക്കുന്നതെന്നും പാര്‍ട്ടി രേഖ പറയുന്നു. ജാതി സംഘടനകള്‍ക്ക് പണം നല്‍കി അവരുടെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന നയവും ബിജെപി സ്വീകരിക്കുന്നു. സജീവമാകുന്ന ഇത്തരം സംഘടനകളെ ഹിന്ദുത്വ ബാനറില്‍ അണിനിരത്താനാണ് ശ്രമം. സിപിഎമ്മിന്റെ പ്രവര്‍ത്തകരെയും ബിജെപിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാന്‍ ശക്തമായ ഇടപെടല്‍ നടക്കുന്നുണ്ട്. ബിജെപി ആര്‍എസ്എസ് പരിവാര്‍ കൂട്ടുകെട്ടിന് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പോരാട്ടത്തിലൂടെ മാത്രം ഒറ്റപ്പെടുത്താനോ പരാജയപ്പെടുത്താനോ കഴിയില്ല. കഴിഞ്ഞ 10 വര്‍ഷത്തിനിടെ ഹിന്ദുത്വശക്തികള്‍ അവരുടെ പ്രത്യയശാസ്ത്ര സ്വാധീനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ ശക്തമായ അടിത്തറ കെട്ടിപ്പടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഇത് മുന്നില്‍ കണ്ട് പ്രതിരോധിക്കാന്‍ സമഗ്രമായ പരിപാടികള്‍ ആവിഷ്‌കരിക്കണമെന്ന് പാര്‍ട്ടി രേഖ നിര്‍ദ്ദേശിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഉത്സവങ്ങളിലും അടക്കം സംഘപരിവാര്‍ സ്വാധീനം വര്‍ദ്ധിക്കുന്നത് ചെറുക്കാനും ആഘോഷങ്ങളുടെ പൊതുസ്വഭാവം വീണ്ടെടുക്കാനും വിശ്വാസികളിലേക്ക് ഇറങ്ങാന്‍ പാര്‍ട്ടി രേഖ നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു.

ക്ഷേത്രകാര്യങ്ങളില്‍ നിന്ന് അകലം പാലിക്കാന്‍ പാലക്കാട് പ്ലീനം പാര്‍ട്ടി പ്രവര്‍ത്തകര്‍ക്ക് നല്‍കിയ നിര്‍ദ്ദേശംം ഹിന്ദു വിശ്വാസികളെ പാര്‍ട്ടിയില്‍ നിന്ന് അകറ്റിയെന്ന വിലയിരുത്തലാണ് വിപുലീകൃത സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തില്‍ ഉണ്ടായത്. എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ആഘോഷങ്ങളും എല്ലാ ജനവിഭാഗങ്ങളുടേതും പൊതുവായുള്ളതും ആക്കി മാറ്റാനുള്ള ബോധപൂര്‍വ്വമായ ഇടപെടലുകള്‍ പാര്‍ട്ടിയില്‍ നിന്ന് ഉണ്ടാകണമെന്ന വിലയിരുത്തല്‍ ഉയര്‍ന്നു. ഈ അര്‍ത്ഥത്തില്‍ സനാതന ധര്‍മ്മ ഹിന്ദുത്വ വിശ്വാസികളുടെ ഇടയിലേക്ക് പ്രവര്‍ത്തനം വ്യാപിപ്പിക്കണമെന്ന് സംസ്ഥാന സമിതി നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു. ആചാരപരമായ കാര്യങ്ങള്‍ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ആഘോഷങ്ങളെ എല്ലാം പ്രത്യേക മതവിഭാഗങ്ങളുടേതാക്കി വെള്ളം കടക്കാത്ത അറകളാക്കി വേര്‍തിരിക്കുന്നത് പൊതുവിടം എന്നതിന് പകരം സ്വകാര്യ ഇടം ആക്കി മാറ്റുന്നതാണ്. മതവിദ്വേഷത്തിന്റെയും അപരവിദ്വേഷത്തിന്റെയും അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കുന്നത് തടയാനും ഇടപെടാനും നിര്‍ദ്ദേശം ഉയര്‍ന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണജയന്തിയും വിനായക ചതുര്‍ത്ഥിയും പാര്‍ട്ടി പ്രവര്‍ത്തകര്‍ ആഘോഷിക്കണം എന്നാണോ എന്ന ചോദ്യം ഉയര്‍ന്നപ്പോള്‍ പാര്‍ട്ടി ആഘോഷിക്കണം എന്നല്ല ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് എന്നായിരുന്നു ആദ്യ പ്രതികരണമെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണജയന്തി ആര്‍എസ്എസിന്റെ കുത്തക അല്ലെന്നും വേണമെങ്കില്‍ അതും നോക്കാമെന്നും സിപിഎം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി എം വി ഗോവിന്ദന്‍ പ്രതികരിച്ചു. പി ജയരാജന്‍ ശ്രീകൃഷ്ണജയന്തി ആഘോഷം സംഘടിപ്പിച്ചപ്പോള്‍ പാര്‍ട്ടി പിന്തുണയ്ക്കാതിരുന്നത്, എങ്ങനെ വേണം ഏതെല്ലാം തലങ്ങളില്‍ വേണം എന്ന തീരുമാനം ഉണ്ടാകാതിരുന്നതു കൊണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി വിശദീകരിച്ചത്. വലതുപക്ഷ പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തെ തുറന്നുകാട്ടുന്നതിനും ഇടതു കാഴ്ച്ചപ്പാട് പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനും വലിയതോതിലുള്ള പോരായ്മകള്‍ നിലനില്‍ക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് പാര്‍ട്ടി രേഖയില്‍ വിമര്‍ശനം.

മാര്‍ക്‌സിസ്റ്റ് ആശയസംഹിത കാലഹരണപ്പെട്ടതാണെന്ന ആശയഗതികള്‍ പ്രചരിക്കുകയാണ്. ഓരോ വിഭാഗവും സ്വത്വപരമായ കാഴ്ചപ്പാടോടെ സംഘടിച്ച് തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങള്‍ നേടുകയാണ് വേണ്ടത് എന്ന അഭിപ്രായവും ശക്തമാകുന്നുണ്ട്. അടിച്ചമര്‍ത്തപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങളെ ജാതീയമായും വര്‍ഗീയമായും സംഘടിപ്പിക്കുന്നതാണ് പുരോഗമനപരം എന്ന ആശയവും ചില കേന്ദ്രങ്ങള്‍ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തില്‍ സര്‍വകലാശാലകളിലും ഗവേഷണമേഖലകളിലും മാര്‍ക്‌സിസ്റ്റ് ആശയങ്ങള്‍ നല്ല രീതിയില്‍ പ്രചരിപ്പിക്കാന്‍ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. ഇടത്തരം വിഭാഗങ്ങളെ പാര്‍ട്ടിയോട് അടുപ്പിക്കാന്‍ ഏറ്റവും സജീവമായി ഇടപെടേണ്ടത് ബുദ്ധിജീവി വിഭാഗങ്ങള്‍ കൂടിയാണ്. കൂടുതല്‍ ബുദ്ധിജീവികളെയും സാമൂഹിക സാംസ്‌കാരിക പ്രവര്‍ത്തകരെയും പാര്‍ട്ടിയിലേക്ക് അടുപ്പിക്കാനുള്ള ബോധപൂര്‍വ്വമായ ശ്രമം ഉണ്ടാകണമെന്നും സംസ്ഥാന സമിതി നിര്‍ദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. വോട്ടര്‍ പട്ടികയിലെ മാറ്റം പാര്‍ട്ടി പ്രവര്‍ത്തകര്‍ കാര്യമായി വിലയിരുത്തണമെന്ന നിര്‍ദ്ദേശവും ഉണ്ടായി. നിയമസഭാതിരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ 88 മണ്ഡലങ്ങളില്‍ വോട്ടു കുറഞ്ഞു. 52 മണ്ഡലങ്ങളില്‍ വോട്ടുകൂടി. വോട്ടു കൂടിയ മണ്ഡലങ്ങള്‍ കൂടുതലും വടക്കന്‍ കേരളത്തിലാണ്. വോട്ടിലെ വ്യതിയാനം മണ്ഡലങ്ങളുടെ ബലാബലത്തെ ബാധിക്കും എന്നും ഇതും പാര്‍ട്ടി പ്രവര്‍ത്തകര്‍ നിരീക്ഷിക്കേണ്ടതാണെന്നും നിര്‍ദ്ദേശം ഉയര്‍ന്നു.

ഇതിനിടെ വിപുലീകൃത ജില്ലാ സമ്മേളനങ്ങള്‍ നടന്ന ആലപ്പുഴ, തിരുവനന്തപുരം, തൃശൂര്‍ ജില്ലകളില്‍ സെക്രട്ടറിമാര്‍ക്ക് മാറ്റം ഉണ്ടായില്ല. തൃശ്ശൂര്‍, പാലക്കാട്, കോഴിക്കോട്, ഇടുക്കി, പത്തനംതിട്ട ജില്ലകളിലും വിപുലീകൃത ജില്ലാ കമ്മിറ്റി യോഗങ്ങള്‍ പൂര്‍ത്തിയാക്കി. പാലക്കാട് ജില്ലാ സെക്രട്ടറി എന്‍ സുരേഷ് ബാബുവിനെ നീക്കി പകരം ചെന്താമരാക്ഷനെ ജില്ലാ സെക്രട്ടറി ആക്കി. ഒരു അഭിഭാഷക ഉന്നയിച്ച ലൈംഗികപീഡന പരാതിയിലാണ് ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയെ നീക്കിയതെന്ന് പറയുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇത് സംബന്ധിച്ച ഔദ്യോഗിക വിശദീകരണം ഉണ്ടായിട്ടില്ല. ആലപ്പുഴയില്‍ ജി സുധാകരന് എതിരായ പരാമര്‍ശങ്ങള്‍ ഒരു പുതിയ പോര്‍മുഖം തുറക്കുകയും പാര്‍ട്ടിയുടെ വീഴ്ചകള്‍ എണ്ണിപ്പറയുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് നീങ്ങുകയും ചെയ്തു. ജി സുധാകരന്റെ പ്രശ്‌നം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതില്‍ വീഴ്ച ഉണ്ടായി എന്നുതന്നെയാണ് ജില്ലാസമിതിയുടെ വിലയിരുത്തല്‍. തിരുവനന്തപുരം പാര്‍ട്ടിയുടെ സ്വാധീനവും സംഘടനാ കരുത്തും തിരിച്ചു പിടിക്കണമെന്ന് ആഹ്വാനം ചെയ്തു. ജില്ലാ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് 10 പേരെ ക്ഷണിതാക്കളായി ഉള്‍പ്പെടുത്താന്‍ തീരുമാനിച്ചു. ജില്ലയിലെ 30 % പാര്‍ട്ടി അംഗങ്ങളും നിഷ്‌ക്രിയരാണെന്നും ഇവര്‍ക്ക് രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം നല്‍കി പാര്‍ട്ടി പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ സജീവമാക്കണമെന്നും ജില്ലാ സമ്മേളനത്തില്‍ അവതരിപ്പിച്ച റിപ്പോര്‍ട്ടില്‍ പറഞ്ഞു. തൃശ്ശൂരില്‍ ഡിവൈഎഫ്‌ഐ മുന്‍ സംസ്ഥാന പ്രസിഡണ്ട് ടി ശശിധരനെ വീണ്ടും ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയേറ്റിലേക്ക് പരിഗണിച്ചില്ല. പകരം ജനാധിപത്യ മഹിളാ അസോസിയേഷന്‍ നേതാവ് ഉഷാ പ്രഭുകുമാറിനെയാണ് ഉള്‍പ്പെടുത്തിയത്. വിഭാഗീയതയുടെ പേരില്‍ പാര്‍ട്ടി ജില്ലാ കമ്മിറ്റിയില്‍ നിന്ന് ഒരു വര്‍ഷത്തേക്ക് പുറത്താക്കിയ കെ ശശിധരനെ 14 വര്‍ഷത്തിനുശേഷമാണ് തിരിച്ചെടുത്തത്. അറിയപ്പെടുന്ന വി എസ് പക്ഷക്കാരന്‍ ആയിരുന്ന ശശിധരന്‍ പിണറായി അടക്കമുള്ള ഔദ്യോഗിക ഗ്രൂപ്പിന് അഭിമതനായിരുന്നു. ആരോഗ്യകാരണങ്ങളാല്‍ ഒരാളെ ഒഴിവാക്കിയും എട്ട് പേരെ ഉള്‍പ്പെടുത്തിയും ജില്ലാ കമ്മിറ്റി വിപുലീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ശശിധരനെ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയേറ്റില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്താത്തതിനെ ചൊല്ലി ഒരുവിഭാഗം വീണ്ടും രംഗത്ത് വന്നിട്ടുണ്ട്.

മുഴുവന്‍ സമയപ്രവര്‍ത്തകരുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കും

ആശയപ്രചാരണത്തിലും സംഘടനാ സംവിധാനത്തിലും വന്‍ അഴിച്ചുപണി നടത്താനും മുഴുവന്‍സമയ പ്രവര്‍ത്തകരുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കാനും സിപിഎം തീരുമാനം. കോഴിക്കോട്ട് നടന്ന വിപുലീകൃത സംസ്ഥാന സമ്മേളനം പാര്‍ട്ടിയിലെ തിരുത്തലിനാണ് ഊന്നല്‍ നല്‍കിയത്. ഇപ്പോള്‍ ഏതാണ്ട് 6129 മുഴുവന്‍ സമയപ്രവര്‍ത്തകര്‍ കേരളത്തിലെ പാര്‍ട്ടിയിലും ബഹുജന സംഘടനകളിലും ആയി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ദേശീയതലത്തില്‍ ഏതാണ്ട് 11000 മുഴുവന്‍ സമയപ്രവര്‍ത്തകരാണുള്ളത്. അവരില്‍ ഭൂരിപക്ഷവും മറ്റു ജോലികള്‍ ചെയ്യാത്തവരാണ്. മറ്റ് തൊഴിലുകള്‍ ചെയ്യാന്‍ കഴിയുന്നവരെ അതത് മേഖലകളിലേക്ക് തൊഴിലെടുക്കാന്‍ വിനൃസിക്കുകയും പൂര്‍ണ്ണസമയം എന്നത് പാര്‍ട്ട് ടൈം പ്രവര്‍ത്തനമായി മാറ്റാനുമാണ് നീക്കം. കൂടുതല്‍ മുഴുവന്‍ സമയ പ്രവര്‍ത്തകര്‍ തൊഴില്‍രഹിതരായി പാര്‍ട്ടിക്കുള്ളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നത് ആരോപണങ്ങള്‍ക്കും തെറ്റായ പണമിടപാടുകള്‍ക്കും വഴി വെക്കുന്നു എന്നാണ് കണ്ടെത്തല്‍. അഭിഭാഷകര്‍ അടക്കം ധാരാളം പ്രൊഫഷണലുകള്‍ ഇപ്പോള്‍ പാര്‍ട്ടി സംവിധാനത്തില്‍ ഉണ്ട്. ഇവരെയെല്ലാം സ്വന്തം തൊഴില്‍ എടുക്കാന്‍ അനുവദിക്കുകയും ബാക്കി സമയം സംഘടനാപ്രവര്‍ത്തനം ചെയ്യാനും അനുവദിച്ചാല്‍ ബന്ധപ്പെട്ട തൊഴില്‍മേഖലയിലും സ്വാധീനമുണ്ടാക്കാന്‍ കഴിയുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തല്‍. മുഴുവന്‍ സമയപ്രവര്‍ത്തകര്‍ക്ക് വേണ്ടി പാര്‍ട്ടി ചെലവഴിക്കുന്ന വന്‍ തുകയിലും കുറവ് വരുത്താന്‍ കഴിയും. മികച്ച പ്രതിച്ഛായയുള്ള കൂടുതല്‍ പ്രവര്‍ത്തകരെ പുതിയതായി കണ്ടെത്തുന്നതും കൊണ്ടുവരുന്നതും പാര്‍ട്ടി പരിഗണിക്കുന്നുണ്ട്.

സിപിഎം പ്രവര്‍ത്തകരുടെ അനുഭവ സമ്പത്തില്ലായ്മയും പരിചയക്കുറവും പാര്‍ട്ടി സംവിധാനത്തെ കാര്യമായി ബാധിക്കുന്നു എന്ന വിലയിരുത്തലും ഉയര്‍ന്നിട്ടുണ്ട്. പാര്‍ട്ടിയുടെ 55 ശതമാനം അംഗങ്ങള്‍ക്കും പ്രതിപക്ഷത്ത് ഇരുന്നുള്ള പ്രവര്‍ത്തനത്തില്‍ പരിചയമില്ല. മൊത്തം അംഗസംഖ്യയുടെ 83 % നും സമരാത്മക വിപ്ലവപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ അനുഭവസമ്പത്ത് ഇല്ലെന്നും പാര്‍ട്ടി വിലയിരുത്തി. യഥാര്‍ത്ഥ ആശയ അടിത്തറയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള പ്രവര്‍ത്തകരായി ഇവരെ വാര്‍ത്തെടുക്കാന്‍ ഗൗരവതരമായ പ്രവര്‍ത്തനം സിപിഎമ്മിനുള്ളില്‍ അനിവാര്യമാണെന്ന് വിസ്തൃത സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തിലെ കണ്ടെത്തല്‍. 563,000 ആണ് കേരളത്തിലെ അംഗസംഖ്യ. കഴിഞ്ഞ പാര്‍ട്ടി കോണ്‍ഗ്രസിനു മുന്‍പുള്ള നാലുവര്‍ഷത്തിനുള്ളില്‍ പാര്‍ട്ടിയിലെ അംഗസംഖ്യ ഗണ്യമായി കുറയുകയായിരുന്നു. 2021 ല്‍ 527174 ആയിരുന്നു അംഗസംഖ്യ. 2022 ല്‍ 574261 ആയി ഉയര്‍ന്നെങ്കിലും 23 ല്‍ 567123 ആയി കുറഞ്ഞു. 2024 ല്‍ വീണ്ടും 564895 ആയി കുറയുകയായിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ 10 വര്‍ഷം തുടര്‍ച്ചയായി ഭരണത്തില്‍ ഇരുന്നത് പാര്‍ട്ടിയുടെ പോരാട്ടവീര്യത്തെയും സംഘടന സംവിധാനത്തെയും ദുര്‍ബലമാക്കി എന്താണ് വിലയിരുത്തല്‍.

പാര്‍ട്ടി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന സമരപരിപാടികളിലും മറ്റും ആളെത്താത്തതും ദുര്‍ബലമായ പങ്കാളിത്തവും തലവേദന തന്നെയാണ്. പാര്‍ട്ടിയുടെ അംഗത്വത്തിന്റെ 55 ശതമാനവും 2016 ന് ശേഷം പാര്‍ട്ടി അംഗങ്ങള്‍ ആയവരാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കഴിഞ്ഞ 10 വര്‍ഷവും പ്രതിപക്ഷത്ത് പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയോ സമരപരിപാടികളില്‍ പങ്കെടുക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടുമില്ല. ഈ പ്രതിസന്ധി മറികടക്കാനാണ് ഇപ്പോള്‍ സിപിഎം ശ്രമിക്കുന്നത്. കഴിഞ്ഞ 10 വര്‍ഷത്തിനിടയ്ക്ക് കേന്ദ്രസര്‍ക്കാരിനെതിരെ നടത്തിയ വിരലിലെണ്ണാവുന്ന സമരങ്ങള്‍ മാത്രമേ നടന്നിട്ടുള്ളൂ. മാത്രമല്ല പാര്‍ട്ടി അംഗങ്ങളില്‍ 83 ശതമാനവും 1991 ലെ സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ തകര്‍ച്ചയ്ക്ക് ശേഷം വന്നവരാണ്. അവര്‍ക്ക് ആര്‍ക്കും തന്നെ വിപ്ലവ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ധാരണയുമില്ല എന്നത് പാര്‍ട്ടി അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ പ്രശ്‌നമാണെന്ന് സിപിഎം നേതാക്കള്‍ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. 2021 മായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോള്‍ 2025 പാര്‍ട്ടിയുടെ അംഗത്വം കൂടിയിട്ടുണ്ട്. സ്ത്രീകളുടെയും യുവജനങ്ങളുടെയും പങ്കാളിത്തം ഗണ്യമായി കൂടിയിട്ടുണ്ട്. ഈ നാലുവര്‍ഷത്തെ കാലയളവില്‍ 28,000 വനിതകള്‍ പുതിയതായി പാര്‍ട്ടിയില്‍ ചേര്‍ന്നു. നേരത്തെ പാര്‍ട്ടിയിലെ അംഗങ്ങളുടെ 19.8 % ആണ് വനിതകള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഇത് 22.8 % ആയി കൂടി. യുവാക്കളുടെ അംഗത്വം 2021 ല്‍ 23.79 ആയിരുന്നത് 2024 ആയപ്പോഴേക്കും 29.8% ആയി കൂടി. വര്‍ഗ്ഗ ബഹുജന സംഘടനകളിലും കാര്യമായ മുന്നേറ്റം ഉണ്ടായി എന്നാണ് പാര്‍ട്ടി വിലയിരുത്തല്‍. ട്രേഡ് യൂണിയനുകളിലെ അംഗത്വം 31.06 ലക്ഷം ആണ്. കര്‍ഷകസംഘത്തില്‍ 67.70 ലക്ഷം പേരാണ് അംഗങ്ങള്‍. കര്‍ഷക തൊഴിലാളികള്‍ 27.07 ലക്ഷവും വനിതകള്‍ 59.87 ലക്ഷവും യുവാക്കള്‍ 52.16 ലക്ഷവും വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ 16.63 ലക്ഷവുമാണ്. കേരളത്തിലെ യുഡിഎഫ് സര്‍ക്കാരിനെതിരായ പുതിയ പോരാട്ട മുഖത്തിലൂടെയുംപാര്‍ട്ടി ക്ലാസുകളിലൂടെയും സംഘടനയ്ക്ക് ശക്തമായ അടിത്തറ ഉണ്ടാക്കാന്‍ തന്നെയാണ് നീക്കം

Reference
1. 24 News https://share.google/ETcNCKaPJvOpEwe7v
2. Mathrubhumi https://share.google/5VWNs1zEtjYaAyHeT
3. Mathrubhumi https://share.google/QSrsEJxQuXYdZAKzn
4. YouTube https://share.google/112rAfhnvw1UlQJVO
5. The New Indian Express https://share.google/IUOkQeP9TujBDvRhj
6. The New Indian Express https://share.google/w1VLooovmxVs0vOJf
7. YouTube https://share.google/SMKZP7CQZ8F84lyz0
8. NDTV https://share.google/0gdtPDXNe24I9sCtW

   – ജി. കെ

Analytical view/ Analysis: CPM is turning towards once stranded Hindutva ideology. Now they realizes that avoiding Hindutwa is the cause for overwhelming defeat of CPM in Kerala. In order to avoid criticism decided to reduce the number of full time workers also.

The CPI(M) assessment is that the BJP emerging as the third force in Kerala’s political arena is a serious ideological problem. This has been clearly indicated in the reports submitted at the expanded district conferences that began in the districts following the expanded state conference. The party document and the general discussion assess it as serious that the BJP not only won and grew in the Chathannoor, Nemom and Kazhakkoottam constituencies, but also created influence in Left strongholds and secured Left votes. The BJP, which received 12.47 percent of the vote in the 2021 Assembly election, received 14.2 percent of the vote in 2026. The BJP adopted a policy of mobilizing small caste and religious groups and bringing them together on the basis of Hindutva. The secular votes that the CPI(M) had received earlier did not come to the CPI(M) in this election. The BJP came second in six constituencies. These are Manjeshwaram, Kasaragod, Malampuzha, Palakkad, Thiruvalla and Attingal. The fact that this includes CPI(M) strongholds as well must be viewed seriously.

The party document also says that the BJP is adopting an approach of dividing Hindu groups along caste lines and uniting them communally. The BJP is also adopting a policy of giving money to caste organizations and encouraging their activities. The attempt is to line up such organizations that are becoming active under the Hindutva banner. Strong interventions are also being made to bring CPI(M) workers into the BJP. The BJP-RSS Parivar alliance cannot be isolated or defeated through electoral battles alone. Over the past 10 years, Hindutva forces have built a strong base on the basis of their ideological influence. The party document suggests formulating comprehensive programmers to resist this in view of the situation. The party document suggested reaching out to believers to counter the increasing influence of the Sangh Parivar in temples and festivals, among other places, and to restore the public character of celebrations.

The expanded state conference assessed that the instruction given to party workers at the Palakkad Plenum to keep away from temple affairs had distanced Hindu believers from the party. There was an assessment that the party should make conscious interventions to make all festivals and celebrations common to and belonging to all sections of people. In this sense, the state committee suggested expanding activities among Sanatana Dharma Hindutva believers. Separating all celebrations into watertight compartments belonging to particular religious groups by citing ritual matters turns the public space into a private space. A suggestion was made to intervene to prevent the creation of an atmosphere of religious hatred and hatred of the other. When the question arose whether Krishna Jayanti and Vinayaka Chaturthi should be celebrated by party workers, the initial response was that it was not intended that the party should celebrate them, but CPI(M) state secretary M V Govindan responded that Krishna Jayanti was not the monopoly of the RSS and that it could also be considered if desired. The state secretary explained that when P Jayarajan organized the Krishna Jayanti celebration, the party did not support it because there had been no decision on how it should be done and at which levels. The party document criticizes the major shortcomings that remain in exposing right-wing ideology and propagating the Left perspective.

Ideas that Marxist ideology is outdated are being propagated. The view that each section should organize with an identity-based perspective and secure its rights is also gaining strength. Some quarters are putting forward the idea that organizing oppressed sections along caste and communal lines is progressive. In this situation, special attention should be paid to propagating Marxist ideas effectively in universities and research fields. Intellectual sections should also intervene most actively to bring the middle sections closer to the party. The state committee has also suggested making conscious efforts to bring more intellectuals and social and cultural activists closer to the party. There was also a suggestion that party workers should seriously assess the changes in the voter list. Votes declined in 88 constituencies in the Assembly election. Votes increased in 52 constituencies. Most of the constituencies where votes increased are in northern Kerala. A suggestion was made that variations in votes would affect the balance of strength in the constituencies and that party workers should also monitor this.

Meanwhile, there was no change in the secretaries in the Alappuzha, Thiruvananthapuram and Thrissur districts, where the expanded district conferences were held. Expanded district committee meetings were also completed in Thrissur, Palakkad, Kozhikode, Idukki and Pathanamthitta districts. Palakkad district secretary N Suresh Babu was removed and Chenthamarakshan was made district secretary in his place. Although it is being said that the district secretary was removed over a sexual harassment complaint raised by a woman lawyer, there has been no official explanation regarding this. In Alappuzha, remarks against G Sudhakaran opened a new front of conflict and moved towards a situation of enumerating the party’s shortcomings. The district committee’s assessment is that there was indeed a failure in handling G Sudhakaran’s issue. Thiruvananthapuram called for regaining the party’s influence and organizational strength. It was decided to include 10 people as invitees to the district committee. The report presented at the district conference said that 30 % of the party members in the district are inactive and that they should be given political education and made active in party activities. In Thrissur, former DYFI state president T Sasidharan was not considered again for the district secretariat. Instead, Democratic Women’s Association leader Usha Prabhukumar was included. K Sasidharan, who had been expelled from the party district committee for one year on the grounds of factionalism, was taken back after 14 years. Sasidharan, a known V S faction member, was favoured by the official group including Pinarayi. The district committee was expanded by excluding one person for health reasons and including eight people. A section has again come forward over the non-inclusion of Sasidharan in the district secretariat.

Number of full-time workers to be reduced

The CPI(M) has decided to undertake a major overhaul of its ideological propagation and organizational system and reduce the number of full-time workers. The extended state conference held in Kozhikode focused on correcting the party. At present, around 6129 full-time workers are active in the party and mass organizations in Kerala. At the national level, there are around 11000 full-time workers. The majority of them do not have other jobs. The move is to deploy those who can take up other occupations in their respective fields and convert full-time work into part-time organizational activity. It has been found that having more full-time workers unemployed and working within the party leads to allegations and improper financial transactions. There are now many professionals, including lawyers, within the party system. The assessment is that if all of them are allowed to pursue their own professions and devote the remaining time to organizational work, they can also gain influence in their respective professional fields. It will also be possible to reduce the large amount the party spends on full-time workers. The party is also considering identifying and bringing in more workers with a better public image.

There has also been an assessment that the lack of experience and exposure among CPI(M) workers is seriously affecting the party system. 55 percent of the party’s members have no experience of working while in opposition. The party also assessed that 83 % of its total membership has no experience in militant revolutionary activities. The finding of the extended state conference was that serious work within the CPI(M) is essential to mold them into workers based on a genuine ideological foundation. The membership in Kerala is 563,000. During the four years preceding the last party congress, the party’s membership declined significantly. In 2021, the membership was 527174. Although it rose to 574261 in 2022, it fell to 567123 in 23. In 2024, it declined again to 564895. The assessment is that being continuously in power for the past 10 years weakened the party’s fighting spirit and organizational system.

The failure to attract people and the weak participation in agitations and other programs organized by the party are also a headache. 55 percent of the party’s membership consists of people who became party members after 2016. Therefore, they have neither worked in opposition nor participated in agitations during the past 10 years. The CPI(M) is now trying to overcome this crisis. Over the past 10 years, only a handful of agitations have been held against the central government. Moreover, 83 percent of party members joined after the collapse of the Soviet Union in 1991. CPI(M) leaders point out that the fact that none of them has any understanding of revolutionary activities is a serious problem facing the party. Compared with 2021, the party’s membership has increased in 2025. The participation of women and youth has increased significantly. During this four-year period, 28,000 women newly joined the party. Earlier, women accounted for 19.8 % of party members. This increased to 22.8 %. Youth membership, which was 23.79 in 2021, increased to 29.8% by 2024. The party assesses that there has also been significant progress in class-based mass organizations. Trade union membership is 31.06 lakh. The farmers’ organization has 67.70 lakh members. There are 27.07 lakh agricultural workers, 59.87 lakh women, 52.16 lakh youth and 16.63 lakh students. The move is to build a strong organizational foundation through a new front of struggle against the UDF government in Kerala and through party classes.

Reference

1. 24 News https://share.google/ETcNCKaPJvOpEwe7v
2. Mathrubhumi https://share.google/5VWNs1zEtjYaAyHeT
3. Mathrubhumi https://share.google/QSrsEJxQuXYdZAKzn
4. YouTube https://share.google/112rAfhnvw1UlQJVO
5. The New Indian Express https://share.google/IUOkQeP9TujBDvRhj
6. The New Indian Express https://share.google/w1VLooovmxVs0vOJf
7. YouTube https://share.google/SMKZP7CQZ8F84lyz0
8. NDTV https://share.google/0gdtPDXNe24I9sCtW 

News at a Glance: CPM coming back to temples and Hindutwa to regain the support base. They are trying to forbid the growth of BJP in Kerala

Academic Insight: CPM effort will initiate political clashes in temples and Hindu festivals.

Social Media Pulse: The efforts of CPM is criticized in social media

On Our Reading List: Mathrubhumi, Manorama, Indian express, Times of India, Deshabhimani, Janambhumi

భూములకు సంబంధించి చోటుచేసుకున్నాయన్న అక్రమాలు, ఇతర అంశాలపై విచారణ జరిపేందుకు ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు తెలంగాణ ప్రభుత్వం సెప్టెంబర్ 24న ప్రకటించింది. మాజీ ముఖ్యమంత్రి, బీఆర్‌ఎస్ అధినేత కె. చంద్రశేఖర్‌రావు, మాజీ మంత్రి, బీఆర్‌ఎస్ కార్యనిర్వాహక అధ్యక్షుడు కె.టి. రామారావు, మాజీ మంత్రి తన్నీరు హరీష్‌రావుతో పాటు ఇతర నాయకులకు చెందినవిగా ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న భూములు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి. అయితే, ఈ కసరత్తు తార్కిక ముగింపునకు చేరుతుందా లేక కేవలం నివేదిక సమర్పణకే పరిమితమవుతుందా అనేదే ఇప్పుడు ప్రధాన ప్రశ్న.

విశ్లేషణాత్మక దృక్పథం / విశ్లేషణ

అధికార కాంగ్రెస్ పార్టీ, ప్రతిపక్ష భారత రాష్ట్ర సమితి (బీఆర్‌ఎస్) మధ్య రాజకీయ పోరు తీవ్ర స్థాయికి చేరింది. మాజీ ముఖ్యమంత్రి కె. చంద్రశేఖర్‌రావు కుటుంబం వద్ద గరిష్ఠ పరిమితికి మించి భూములు ఉన్నాయని ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి అసెంబ్లీలో ప్రకటించారు. చంద్రశేఖర్‌రావు, ఆయన కుమారుడు కె.టి. రామారావు, కుమార్తె కె. కవిత, ఆయన మేనల్లుళ్లు టి. హరీష్‌రావు, సంతోష్‌రావులకు ఎంతెంత భూములు ఉన్నాయో ఆరోపిస్తూ ఎకరాల వివరాలను ఆయన ప్రకటించారు.

చంద్రశేఖర్‌రావు కుటుంబ సభ్యులకు చెందిన భూములను అధికారులు సర్వే చేస్తారని ముఖ్యమంత్రి ప్రకటించిన అనంతరం, మాజీ ముఖ్యమంత్రి ఫామ్‌హౌస్ ఉన్న సిద్దిపేట జిల్లా ఎర్రవల్లిలోని కొన్ని భూములకు సంబంధించి అధికారులు సర్వేలు పూర్తి చేశారు. అందుబాటులో ఉన్న పత్రాలతో హాజరు కావాలని రైతులకు నోటీసులు జారీ చేశారు.

సిద్దిపేట జిల్లా కొండపాక మండలం వెలికట్ట గ్రామంలోని రైతులకు కూడా ఇలాంటి నోటీసులే జారీ చేస్తూ, సంబంధిత భూమి పత్రాలను అందజేయాల్సిందిగా కోరారు.

కమిటీ ఏర్పాటు

కళాశాల, సాంకేతిక విద్యా శాఖ కమిషనర్ ఎస్. శ్రీదేవసేన అధ్యక్షురాలిగా, ప్రభుత్వ ప్రత్యేక కార్యదర్శి (రిజిస్ట్రేషన్లు, స్టాంపులు) రాజీవ్‌గాంధీ హనుమంతు కన్వీనర్‌గా ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు గురువారం ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. ఏదైనా నిర్దిష్ట జిల్లాలోని భూములను ఈ కమిటీ పరిశీలిస్తున్నప్పుడు, ఆ జిల్లా కలెక్టర్ అందులో సభ్యుడిగా ఉంటారు.

భూములకు సంబంధించి రూల్స్, నిబంధనలు, చట్టాలు, ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ఉల్లంఘనలపై వచ్చే ఆరోపణలను పరిశీలించి ప్రభుత్వానికి నివేదిక సమర్పించే బాధ్యతను ఈ కమిటీకి అప్పగించారు. ప్రభుత్వ సీలింగ్ మిగులు భూములు, అసైన్డ్ భూములు, జాగీర్, భూదాన్, ఇనాం, అటవీ భూములతో పాటు వివిధ అవసరాల కోసం ప్రభుత్వం సేకరించిన భూములు ఈ కమిటీ విచారణ పరిధిలోకి వస్తాయి.

ఎర్రవల్లి, శివారు వెంకటాపూర్, వెలికట్ట, జన్‌వాడ, మద్దూర్, అజీజ్‌నగర్, బహదూర్‌పురా, వట్టినాగులపల్లితో సహా దాదాపు 16 కేసులను విచారణ జాబితాలో చేర్చారు. అక్రమ భూ లావాదేవీల్లో పాల్గొన్నట్లు ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న వారిలో మాజీ మంత్రులు జగదీశ్వర్‌రెడ్డి, గంగుల కమలాకర్, మాజీ ఎమ్మెల్యే పైలట్ రోహిత్‌రెడ్డి, ఎమ్మెల్యే పల్లా రాజేశ్వర్‌రెడ్డి ఉన్నారు.

అయితే, ఇప్పటివరకు ఈ నాయకులలో ఎవరికీ అధికారులు నోటీసులు జారీ చేయలేదు. ఆయా నాయకుల ఆస్తులు ఉన్నాయని ఆరోపిస్తున్న ప్రాంతాలను కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని ప్రతినిధి బృందాలు మాత్రమే సందర్శించి రాజకీయ ఆరోపణలు చేశాయి.

ఇది ప్రభుత్వం తీసుకోబోయే పెండింగ్ చర్యలపై ప్రజలలో అనుమానాలను రేకెత్తించింది. ప్రత్యేకించి గతం లో కూడా గణనీయమైన రాజకీయ, ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించిన అనేక అంశాలు తార్కిక ముగింపునకు చేరుకోకపోవడమే దీనికి కారణం. న్యాయపరమైన చిక్కులు, మునుపటి కేసుల ఫలితాలు వంటి వివిధ అంశాల వల్ల, ఆరోపణలు పెద్ద ఎత్తున ప్రచారంలోకి వచ్చినా ఎలాంటి కచ్చితమైన చర్యలకు దారితీయలేదు.

టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ భూ వివాదం కేసు

అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే, నిజామాబాద్‌లోని టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ భూ వివాదంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం కఠినంగా వ్యవహరించింది. బీఆర్‌ఎస్ మాజీ ఎమ్మెల్యే ఎ. జీవన్‌రెడ్డికి సంబంధమున్న విష్ణుజిత్ ఇన్‌ఫ్రా డెవలపర్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ నిర్మించిన మల్టీప్లెక్స్‌ను సీజ్ చేసింది.

సుమారు 7,000 చదరపు గజాల టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ భూమిలో లీజు ప్రాతిపదికన ఈ మల్టీప్లెక్స్‌ను విష్ణుజిత్ ఇన్‌ఫ్రా డెవలపర్స్ నిర్మించింది. దీనిని 33 ఏళ్ల లీజుకు ఇచ్చారు. కంపెనీ రూ. 2.51 కోట్ల లీజు బాకీలను చెల్లించడంలో విఫలమైందనే కారణంతో టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ అధికారులు ఆ ఆస్తిని సీజ్ చేశారు. బాకీలు ఉండటం వల్ల అధికారులు లీజు ఒప్పందాన్ని రద్దు చేశారు. అయితే, ఈ విషయానికి సంబంధించి మాజీ ఎమ్మెల్యేపై ఇప్పటివరకు ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోలేదు.

ఫార్ములా ఈ రేస్ కేసు

ఫార్ములా ఈ రేస్ కేసు: 2023 ఫార్ములా ఈ రేస్ ఆర్థిక అక్రమాల ఆరోపణలకు సంబంధించింది. ఈ కేసులో మాజీ మంత్రి కె.టి. రామారావు ఎ-1 ముద్దాయిగా ఉండగా, మాజీ ఐఏఎస్ అధికారి అరవింద్ కుమార్, హెచ్‌ఎమ్‌డీఏ మాజీ చీఫ్ ఇంజనీర్ బి.ఎల్.ఎన్. రెడ్డి సహ నిందితులుగా ఉన్నారు.

తప్పనిసరిగా తీసుకోవలసిన అనుమతులు లేకుండా సుమారు రూ. 55 కోట్లను యుకేకు చెందిన ఫార్ములా ఈ ఆపరేషన్స్ (FEO) కు బదిలీ చేశారనేది ప్రధాన ఆరోపణ. రామారావుపై ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ డైరెక్టరేట్ కూడా డిసెంబర్ 2024లో మనీలాండరింగ్ కేసు నమోదు చేసింది. ప్రస్తుతం ఈ కేసు ఏసీబీ కోర్టు విచారణలో ఉంది.

ఫోన్ ట్యాపింగ్ కేసు

ఎంతో చర్చనీయాంశమైన ఫోన్ ట్యాపింగ్ కేసు కూడా ఇప్పటివరకు తార్కిక ముగింపునకు చేరుకోలేదు. ఎస్‌ఐబీ మాజీ చీఫ్ టి. ప్రభాకర్ రావును అరెస్ట్ చేయకుండా సుప్రీంకోర్టు రక్షణ కల్పిస్తూ ముందస్తు బెయిల్ మంజూరు చేసింది.

కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన భూ కమిటీ నేపథ్యంలో ఈ కేసుల పురోగతిని నిశితంగా గమనిస్తే గతంలో ఏం జరిగిందో అర్ధం అవుతుంది. కమిటీ గుర్తించిన అంశాలు తదుపరి న్యాయ లేదా పరిపాలనాపరమైన చర్యలకు దారితీస్తాయా లేదా ఈ కసరత్తు అంతిమంగా నివేదిక సమర్పణకే పరిమితమవుతుందా అనేదే ప్రస్తుతం ఉత్పన్నమవుతున్న ప్రశ్న.

News at a Glance:

https://epaper.thehindu.com/ccidist-ws/th/th_hyderabad/issues/205884/OPS/GMSGJ0LU4.1.png?cropFromPage=true

Non-payment of Rs. 2.51 crore: TSRTC seizes BRS former MLA T Jeevan Reddy’s mall in Nizamabad

https://newsmeter.in/top-stories/nonpayment-of-rs-251-cr-tsrtc-seizes-former-brs-mla-jeevan-reddys-mall-in-nizamabad-729400

Malicious Propaganda: KTR as he appears in court in Formula E case

https://www.ndtv.com/india-news/malicious-propaganda-ktr-as-he-appears-in-court-in-formula-e-case-12063319

Social media pulse

https://x.com/ANI/status/2018247042934653

126

ఆంధ్ర‌ప్ర‌దేశ్‌లో డీఎస్సీ-2025 వివాదం స‌ద్దుమ‌ణ‌గ‌డం లేదు. తాజాగా ఉపాధ్యాయుల‌పై వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ కార్య‌క‌ర్త‌లు భౌతిక దాడికి పాల్ప‌డేదాకా వ‌చ్చింది.  2026 సెప్టెంబరు 21న విజయవాడలో జరిగిన డీఎస్సీ–2025 స్పోర్ట్స్‌ కోటా వివాదం, ఉపాధ్యాయులపై జరిగిన ఘర్షణపై   కేవలం ఒకరోజు జరిగిన గొడవ కాదు..గత కొన్ని నెలలుగా వైసీపీ చేస్తున్న ఆరోపణలు, ప్రభుత్వం ఇస్తున్న సమాధానాలు, నియమితులైన ఉపాధ్యాయుల ఆందోళన ..ఇవన్నీ కలిసిన వివాదం.

ANALYTICAL VIEW:

సెప్టెంబరు 21న అసలు ఏం జరిగింది?

విజయవాడలోని  స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఆంధ్ర‌ప్ర‌దేశ్  (SAAP) కార్యాలయం వద్ద  ఆందోళ‌న‌కు వైసీపీ నేతలు, కార్యకర్తలు , డీఎస్సీ–2025లో స్పోర్ట్స్‌ కోటా కింద నియమితులైన ఉపాధ్యాయులు ఒకే సమయంలో వచ్చారు. వైసీపీ నేతలు డీఎస్సీ స్పోర్ట్స్‌ కోటా నియామకాలపై సీబీఐ విచారణ కోరుతూ ధర్నా నిర్వహించారు. మరోవైపు, ఉద్యోగాలు పొందిన ఉపాధ్యాయులు తమ నియామకాలు నిబంధనల ప్రకారమే జరిగాయని చెబుతూ శాప్  అధికారులకు వినతిపత్రం ఇవ్వడానికి వచ్చారు. ఇరువర్గాల మధ్య నినాదాలు, వాగ్వాదం తీవ్రం కావడంతో తోపులాట/ఘర్షణ జరిగింది. ఒక ఉపాధ్యాయుడికి తలకు గాయం అయ్యింది. పోలీసులు పరిస్థితిని అదుపులోకి తెచ్చారు. మీడియా క‌థ‌నాల ప్ర‌కారం.ఉపాధ్యాయులను వైసీపీ వర్గాలు “ఫేక్ సర్టిఫికెట్లతో ఉద్యోగాలు పొందారు”, “డబ్బులు ఇచ్చి ఉద్యోగాలు పొందారు” వంటి ఆరోపణలు చేయడంతో వారు తమ టీఈటీ, జాతీయ/అంతర్జాతీయ క్రీడా సర్టిఫికెట్లను చూపిస్తూ తీవ్రంగా నిరసన తెలిపారు. ప్రభుత్వం ఈ ఘటనను తీవ్రంగా పరిగణించి, సీసీటీవీ/వీడియో ఫుటేజీ ఆధారంగా దాడిలో పాల్గొన్న వారిని గుర్తించి క్రిమినల్ కేసులు నమోదు చేయాలని పోలీసులను ఆదేశించింది.

అసలు డీఎస్‌సీ–2025 వివాదం ఏమిటి?

మెగా డీఎస్ సీ -2025  ప్ర‌క్రియ మొత్తంలో అక్ర‌మాలు జ‌రిగాయ‌ని  వైసీపీ  ఆరోపిస్తోంది; అయితే సెప్టెంబరు 21న జరిగిన ఘర్షణకు కేంద్రబిందువు ప్రధానంగా స్పోర్ట్స్ కోటా నియామకాలే. మెగా డీఎస్ సీ -2025   ద్వారా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 16,347 ఉపాధ్యాయ పోస్టులు భర్తీ చేశారు. ప్రభుత్వం ప్రకారం 3.36 లక్షలకు పైగా అభ్యర్థులు దరఖాస్తు చేసుకున్నారు; పరీక్ష TCS iON విధానంలో నిర్వహించబడింది. ప్రభుత్వం మొత్తం ప్రక్రియను 148 రోజుల్లో పూర్తి చేసి 15,941 మందికి నియామక ఉత్తర్వులు ఇచ్చినట్లు చెబుతోంది. వైసీపీ మాత్రం ఈ ప్రక్రియపై పలు అనుమానాలను లేవనెత్తింది. ఇవీ ప్రధాన ఆరోపణలు…

ప్రశ్నపత్రం లీక్

YSRCP అధినేత వైఎస్ జగన్ మోహన్ రెడ్డి ఆరోపణ ప్రకారం, ప్రశ్నపత్రం తయారీ/నిర్వహణలో సంబంధం ఉన్న వ్యవస్థలోనే పనిచేసిన వ్యక్తికి ప్రశ్నపత్రం ముందుగా లభించిందని, అనంతరం అతను అత్యున్నత ర్యాంకు సాధించాడని ఆరోపించారు. దీనిపై సీబీఐ విచారణ కోరారు.

స్పోర్ట్స్ కోటాలో  అక్రమాలు

ఇదే ప్రస్తుతం అత్యంత వివాదాస్పద అంశం. 2025 మే 1న జారీ చేసిన స్పోర్ట్స్‌ మెగా డీ ఎస్ సీ నోటిఫికేషన్‌లో 3% హారిజాంటల్ స్పోర్ట్స్‌ కోటా కింద 421 ఉపాధ్యాయ పోస్టులు భర్తీ చేయనున్నట్లు ప్రకటించారు. ఈ కోటా పోస్టులకు సాధారణ రాత పరీక్ష లేకుండా క్రీడా ప్రతిభ ఆధారంగా ఎంపిక చేసే విధానం నోటిఫికేషన్‌లో ఉంది. తర్వాత 372 మంది ఈ కోటా కింద నియమితులయ్యారు. కొంతమంది అభ్యర్థులు నిజమైన జాతీయ/రాష్ట్ర స్థాయి క్రీడా ప్రతిభకు సంబంధించిన సర్టిఫికెట్లు కాకుండా అనర్హమైన లేదా అనుమానాస్పద సర్టిఫికెట్ల ఆధారంగా ఉద్యోగాలు పొందారని వైసీసీ ప్ర‌ధానంగా ఆరోపిస్తోంది.

వైసీపీ మరో ప్రశ్నను లేవనెత్తింది. డీఎస్‌సీ నోటిఫికేషన్‌కు కొద్దికాలం ముందు స్పోర్ట్స్‌ కోటాను 2% నుంచి 3%కి పెంచడం, రాత పరీక్ష లేకుండా ఎంపిక చేయడం వంటి మార్పులు ఎందుకు చేశారని ప్రశ్నించింది. ఈ అంశాలపై హైకోర్టులో కూడా పిటిషన్‌లో అభ్యంతరాలు నమోదయ్యాయి. వైసీపీ నాయకులు కొన్ని ప్రశ్నలు తప్పుగా ఉన్నాయని, నార్మలైజేషన్ ద్వారా కొందరికి ప్రయోజనం కలిగిందని, మెరిట్‌ జాబితాలో అనుమానాలు ఉన్నాయని కూడా ఆరోపించారు.

ఆంధ్ర‌ప్ర‌దేశ్ ప్రభుత్వం, లోకేశ్‌ వాదన ఏమిటి?

ఆంధ్ర‌ప్ర‌దేశ్ విద్యాశాఖ  మంత్రి నారా లోకేశ్   డీఎస్‌సీ -2025పై ఆరోపణలను పూర్తిగా ఖండిస్తున్నారు.  నియామక ప్రక్రియ పారదర్శకంగా జరిగిందని,  16,347 పోస్టుల భర్తీని 148 రోజుల్లో పూర్తి చేశామని తెలిపారు.  పరీక్ష TCS iON సాంకేతిక వ్యవస్థ ద్వారా నిర్వహించామని,  సుమారు 42,000 ప్రశ్నల క్వొశ్చెన్ బ్యాంకును ను SCERT నిపుణులు రూపొందించారని, వాటిలో ప్రశ్నలను  రాండ‌మ్‌గా  అభ్యర్థులకు  కేటాయించారని, స్పోర్ట్స్‌కోటాలో స‌ర్టిఫికేట్ల‌ను శాప్ ద్వారా అనేక ద‌శ‌ల్లో ప‌రిశీలించామ‌ని పేర్కొన్నారు. ఆరోపణలు చేసే వారు ఆధారాలు చూపాలని లోకేశ్ సవాల్ చేశారు.  లో నియమితులైన 372 మంది సామాజిక వర్గాల వారీగా కూడా వివరాలు ఇచ్చామని చెప్పారు: OC–46, BC–185, SC–112, ST–29 అని ఆయన పేర్కొన్నారు. ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు కూడా సెప్టెంబరు 21న డీఎస్‌సీ–2025లో అవినీతి లేదా ప్రశ్నపత్రం లీక్ జరగలేదని, అభ్యర్థులు తమ ప్రతిభతో ఉద్యోగాలు సాధించారని చెప్పారు.

ఉపాధ్యాయులు ఎందుకు వైసీపీపై ఆగ్రహం వ్యక్తం చేస్తున్నారు?

తాము ఫేక్ సర్టిఫికెట్లతో ఉద్యోగాలు పొందలేదని  ఉద్యోగాలు పొందిన స్పోర్ట్స్‌ కోటా కింద ఉద్యోగాలు పొందిన ఉపాధ్యాయులు అంటున్నారు. టీఈటీ  అర్హతతో పాటు తమ క్రీడా విజయాలకు సంబంధించిన సర్టిఫికెట్లు ఉన్నాయని;

వాటిని అధికారికంగా పరిశీలించిన తర్వాతే ఉద్యోగాలు ఇచ్చారని పేర్కొంటున్నారు.  కొంతమంది ఉపాధ్యాయులు తమ సర్టిఫికెట్లలో కొన్ని గత వైసీపీ ప్రభుత్వ హయాంలోనే జారీ అయినవని కూడా చూపించారు. తమపై “ఫేక్” అనే ముద్ర వేయడం వల్ల పాఠశాలల్లో విద్యార్థులు, సహచర ఉపాధ్యాయుల ముందు ఇబ్బంది పడుతున్నామని వారు ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు.

మొత్తంగా ప‌రిశీలిస్తే  వైసీపీ అనేక ఆరోపణలు చేసింది, సీబీఐ విచారణ కోరుతోంది. మరోవైపు ప్రభుత్వం అవినీతి జరగలేదని, ప్రక్రియ నిబంధనల ప్రకారం జరిగిందని చెబుతోంది. అయితే కొన్ని నియామకాలకు సంబంధించి న్యాయస్థానాల్లో అభ్యంతరాలు/పిటిషన్లు కూడా వచ్చాయి. ఉదాహరణకు, ఒక అభ్యర్థి స్పోర్ట్స్ సర్టిఫికెట్‌ను శాప్ ధ్రువీకరించలేదన్న కారణంతో తన నియామకం నిలిచిపోయిందని హైకోర్టును ఆశ్రయించారు. ఈ మూడు వాదనల్లో ఏది వాస్తవమో తేల్చడానికి స‌మ‌యం ప‌ట్టేలా ఉంది. సర్టిఫికేట్ల అధికారిక  ధ్రువీకరణ, నియామక రికార్డులు, సంబంధిత  ప్ర‌భుత్వ ఉత్త‌ర్వులు, కోర్టు/దర్యాప్తు ఫలితాలు కీలకం కానున్నాయి.

NEWS AT A GLANCE

https://www.ndtv.com/india-news/violence-erupts-during-andhra-protest-over-teacher-hiring-under-sports-quota-12076050?utm

https://www.andhrajyothy.com/2026/andhra-pradesh/dsc-teachers-protest-against-false-claims-1560135.html?utm

https://www.andhrajyothy.com/2026/andhra-pradesh/krishna/vijayawada-dsc-sports-quota-teachers-attack-government-criminal-cases-suchi-1559988.html?utm

https://www.ndtv.com/andhra-pradesh-news/ys-jagan-reddy-seeks-cbi-probe-in-2025-teacher-recruitment-nara-lokesh-responds-11936531?utm

https://www.scribd.com/document/864418270/notification-5-1?utm

https://www.deccanchronicle.com/amp/southern-states/andhra-pradesh/mega-dsc-2025-nara-lokesh-dares-jagan-to-debate-in-assembly-1979903?utm

https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/no-record-of-question-paper-leaks-during-tdp-rule-chandrababu-1989289?utm

By RAVIKANTI SRINIVAS

The surrendered Maoists, who once hid in thick forests in remote areas and operated from what was described as their ‘Jungle Raj’, are now coming into the open after surrendering before the governments of different States.

They are now planning a comeback — not in the olive-green attire they once wore, but in the much-honoured and respected khadi, the traditional dress of Indian politicians.

Introductory Memo

The Naxalites appear to be preparing for a comeback, this time in a completely different form. No longer operating from forests or underground locations, some former Maoists are now looking towards electoral politics and public life.

According to reports published in a section of the media, surrendered Maoists are planning to float a political party named ‘Jana Telangana’. The proposed party is expected to approach the Election Commission of India (ECI) for recognition. A report published on September 21 said the names associated with the proposed political activity include Lanka Papi Reddy alias Lachhanna, advocate Balla Ravindra Nath, former Singareni Karimika Sangham leader Gurijala Ravinder, and Ajya Balne and Sadanandam of Huzurabad. The report also said the proposed party is looking at contesting the graduate MLC elections.

If the proposed political formation takes shape, it could alter the political equations in Telangana to some extent. However, at this stage, there is little evidence to suggest that it could emerge as an alternative to any of the established political parties.

Analytical View

Maoists and Naxalites who remained underground for decades had to live with the constant threat of arrest, encounter and exposure. Forest hideouts and safe houses in urban areas became part of their survival strategy.

Surrender changed that equation.

In practical terms, it gave them an opportunity to return to ordinary public life. They no longer have to disappear into forests to protect themselves. They can seek medical treatment openly, meet people, travel and discuss public issues without living under the restrictions imposed by an underground existence.

The transition from an armed underground movement to democratic politics, however, is a completely different journey.

The question now is whether former Maoists can transform their ideological beliefs and decades of underground experience into a political programme that can operate within the constitutional and democratic framework.

Devji announces political ambitions

Several former Maoists have chosen Telangana for surrender, and the State has witnessed a series of high-profile surrenders in recent years.

One of the most significant was the surrender of Tippiri Tirupati alias Devji, a senior CPI (Maoist) leader who had spent more than four decades underground. He surrendered before Telangana Police in February 2026 along with other senior leaders, including Malla Raji Reddy alias Sangram.

Devji subsequently indicated that his public life would not necessarily end with surrender.

“I have decided to work on public issues in legal framework. That means I wish to continue my political life. The ideology, which I believed for decades will be my guiding force in my political journey,” he said on February 24, 2026.

His statement assumes significance because it indicates that at least some former Maoist leaders are not viewing surrender merely as an end to their underground existence, but as a possible beginning of another phase of public activity.

There are already examples before them.

Seethakka

Danasari Anasuya alias Seethakka is perhaps the most prominent example of a former Naxalite entering electoral politics and eventually reaching the State Cabinet.

Seethakka joined the Naxalite movement as a teenager and remained associated with the movement for more than a decade. She surrendered in 1997 and subsequently pursued education and became a lawyer. She entered electoral politics through the Telugu Desam Party in 2004 and joined the Congress in 2017. She was elected from Mulugu on a Congress ticket and later became a Minister in the Telangana government.

Her journey from an underground armed movement to mainstream electoral politics provides an important example for those former Maoists who are now contemplating a political career.

Etala Rajender

Etala Rajender, the former BRS minister and present BJP MP, also had a background in student politics associated with the radical Left. He was active in the Progressive Democratic Students Union (PDSU), a student organisation associated with the faction led by the late Chandra Pulla Reddy.

He later moved into business and mainstream politics, eventually becoming a prominent political figure in Telangana.

The journeys of people with such diverse political backgrounds demonstrate that political careers can take unexpected turns.

For the former Maoists now contemplating electoral politics, these examples may provide the confidence that an underground past does not necessarily prevent a return to mainstream public life.

Operation Kagar / Operation Black Forest

The transformation of the Maoist movement cannot be understood without looking at the intense security operations carried out against Left-Wing Extremism.

After coming to power at the Centre in 2014, the Narendra Modi-led NDA government adopted an increasingly offensive approach towards Left-Wing Extremism, treating Maoist violence not only as a socio-economic and developmental problem but also as an internal-security challenge.

Among the major operations was Operation Kagar, conducted against Maoist formations in the forested areas of central India.

In April-May 2025, security forces launched a major operation in the Karreguttalu hill range along the Telangana-Chhattisgarh border. The operation involved the CRPF, CoBRA, District Reserve Guards and Telangana security personnel. The Indian Express reported that the operation covered about 288 sq km and involved around 10,000 personnel.

Another major operation in May 2025 resulted in the killing of Nambala Keshava Rao alias Basavaraju, the CPI (Maoist) general secretary, in the Abujhmad forests of Chhattisgarh. The operation lasted about 50 hours and dealt a major blow to the organisation’s senior leadership.

The security offensive, combined with organisational weaknesses, loss of influence and a growing number of surrenders, significantly altered the position of the Maoist movement.

Surrenders

The last few years have witnessed a steady stream of Maoist cadres and senior leaders surrendering before security forces.

Telangana, in particular, has witnessed several high-profile surrenders. The February 2026 surrender of Devji, Raji Reddy and other senior leaders was described by official and media reports as a major setback to the remaining Maoist leadership.

Devji had spent more than four decades underground. Raji Reddy had also remained underground for several decades and held senior organisational responsibilities. Other senior leaders who surrendered around the same period included Bade Chokka Rao alias Damodar and Nune Narasimha Reddy alias Ganganna.

The significance of these surrenders lies not merely in the number of weapons surrendered or cadres who came overground. More importantly, several of the people giving up arms belonged to the senior leadership that had sustained the organisation for decades.

The Telangana government has subsequently maintained that the State is free from armed Maoist activity. Whether any isolated armed cadres remain is a matter for security agencies to assess, but the scale of the underground network is clearly very different from what existed in the past.

Invitation by CPI

The Communist Party of India (CPI) has also sought to make use of the changing situation by extending an invitation to surrendered Naxalite leaders to enter mainstream democratic politics.

CPI leaders have publicly appealed to surrendered Maoists to abandon armed politics and participate in the democratic process.

This is significant because political rehabilitation could become one of the possible routes available to former underground cadres who want to continue their ideological and public engagement without returning to armed activity.

Some former Maoist leaders have already begun interacting with mainstream political organisations.

Tippiri Tirupati, Malla Raji Reddy and other recently surrendered leaders have met political leaders and government representatives after coming overground. Devji and other former Maoist leaders also met Chief Minister A. Revanth Reddy in February 2026, where rehabilitation and their return to mainstream life were discussed.

News at a Glance:

Blood in our hands

https://frontline.thehindu.com/the-nation/operation-kagar-chhattisgarh-adivasi-violence-rights-bastar-security-forces/article69403236.ece

Disha Daily:

New party of former Naxalites to be formed soon

https://www.dishadaily.com/telangana/new-party-of-former-naxalites-to-be-formed-soon-in-telangana-587047

Maoist leaders Deviji, Damodar announces political entry

https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/maoist-leaders-devji-and-damodhar-announce-political-entry-plans-to-contest-elections-and-pursue-democratic-struggles-1498393.html

Telangana Maoist leaders meet CM Revanth Reddy, discuss political party formation

https://telugu.abplive.com/telangana/hyderabad/telangana-maoist-leaders-meet-cm-revanth-reddy-discuss-political-party-formation-239514

Devji announces to continue his political life

https://www.eenadu.net/videos/playvideo/top-maoist-leader-devji-surrendered-infront-of-dgp-shivadhar-reddy/1/76684

പിണറായി വിജയനെ കൂടാതെമ റ്റു 12 പേരും ചെയ്തിട്ടുള്ള കുറ്റകൃത്യങ്ങള്‍ കൂടി ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയാണ് 25 പേജുള്ള കത്തു നല്‍കിയത്. മകള്‍ വീണ വഴി മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയന്‍ സി എം ആര്‍ എല്ലില്‍ നിന്ന് 3.28 കോടി രൂപ കൈക്കൂലിയായി കൈപ്പറ്റി എന്നാണ് ആരോപണം. മകള്‍ വീണ, മരുമകനും മുന്‍മന്ത്രിയും സിപിഎം നേതാവുമായ മുഹമ്മദലി റിയാസ്, സിഎംആര്‍എല്ലിന്റെ എം.ഡി ശശിധരന്‍ കര്‍ത്ത, ഓഫീസര്‍ പി സുരേഷ് കുമാര്‍, റിയാസിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളായ ഷൈജല്‍ മുഹമ്മദ്, വാരിസ്, പി നിഖില്‍, വി.പി ഫൈജാസ്, എം നന്ദുലാല്‍ എന്നിവരും തിരിച്ചറിയപ്പെടാത്ത പണം കടത്തലിനും മറ്റും സഹായിച്ചവരും ഉള്‍പ്പെടെയാണ് 12 പേരുടെ പേരില്‍ കേസെടുക്കാന്‍ നിര്‍ദ്ദേശിച്ചിട്ടുള്ളത്.

ആദായനികുതി വകുപ്പിന്റെ ഇന്ററിയും സെറ്റില്‍മെന്റ് ബോര്‍ഡില്‍ 182 കോടി രൂപയ്ക്ക് നികുതിയിളവ് ആവശ്യപ്പെട്ട് ശശിധരന്‍ കര്‍ത്ത നല്‍കിയ അപേക്ഷയിലാണ് പ്രശ്‌നം ആരംഭിച്ചത്. ഈ 182 കോടി രൂപ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കള്‍ക്കും ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥര്‍ക്കും കൈക്കൂലി നല്‍കിയതാണെന്ന് കര്‍ത്ത സമ്മതിച്ചിരുന്നു. എക്‌സാലോജിക്ക് കമ്പനിയുടെ പേരില്‍ എല്ലാ മാസവും അഞ്ചുലക്ഷം രൂപ വീതം കൊച്ചിന്‍ മിനറല്‍സ് ആന്‍ഡ് റൂട്ടയില്‍സ് നല്‍കിയിരുന്നു. കൂടാതെ കര്‍ത്തയുടെ ധനകാര്യ സ്ഥാപനമായ എംപവര്‍ ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡില്‍ നിന്ന് 50 ലക്ഷം രൂപയും നല്‍കിയിരുന്നു. ഇതിന് പിണറായി വിജയന്റെ മകള്‍ വീണ യാതൊരു സേവനവും നല്‍കിയിരുന്നില്ലെന്നും പിണറായി വിജയനെ കരുതിയാണ് പണം നല്‍കിയതെന്നും ശശിധരന്‍ കര്‍ത്തയും ചീഫ് ഫിനാന്‍ഷ്യല്‍ ഓഫീസര്‍ പി സുരേഷ് കുമാറും മൊഴി നല്‍കിയിരുന്നു. ഈ മൊഴി ആരും നിഷേധിക്കുകയും ഉണ്ടായില്ല. പണമിടപാട് നടക്കുകയും സേവനങ്ങള്‍ നല്‍കാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയില്‍ നിന്ന് സഹായം ലഭിക്കാനാണ് പണം നല്‍കിയത് എന്ന് കൈക്കൂലി നല്‍കിയ ആള്‍ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തതോടെ അന്വേഷണവും തെളിവുകളും നേരെ പിണറായിയിലേക്ക് എത്തുകയായിരുന്നു.

ആലപ്പുഴയില്‍ അടക്കം കേരളത്തിന്റെ പല ഭാഗത്തുനിന്നും സിഎംആര്‍എല്‍ കരിമണല്‍ഖനം ചെയ്യുകയും വിദേശത്തേക്ക് കയറ്റി അയക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇതിന് നടപടി എടുക്കാതിരിക്കാനാണ് പണം നല്‍കിയത് എന്നാണ് സൂചന. ഇതിനിടെ മുഹമ്മദ് റിയാസ് മന്ത്രിയായിരിക്കെ ലഭിച്ച 20.5 കോടി രൂപ ദുബായിലേക്ക് ഹവാല വഴി കടത്തിയതായി പോലീസ് മേധാവിക്ക് നല്‍കിയ കത്തില്‍ പറയുന്നുണ്ട്. സിഎംആര്‍എല്ലില്‍ നിന്ന് കിട്ടിയതടക്കമുള്ള പണമാണിതെന്ന് കരുതുന്നു. കൈക്കൂലിയായി ലഭിച്ചതാണെന്ന് സംശയവും പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. റിയാസിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളായ ചിലര്‍ വഴിയാണ് ഈ പണം ദുബായിലേക്ക് കടത്തിയതെന്നും വീണ ദുബായില്‍ രണ്ടാഴ്ച താമസിച്ചതിന് രേഖകളും ഇ ഡി പോലീസ് മേധാവിക്ക് കൈമാറി. പിണറായി വിജയന്റെ വസതിയില്‍ റെയ്ഡ് നടത്തിയ എന്‍ഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് ഡയറക്ടറേറ്റിന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥര്‍ വീണയുടെ ഒരു ചുവന്ന ഡയറി കണ്ടെടുത്തിരുന്നു. ഈ ഡയറിയില്‍ നിന്നാണ് 25 കോടിയിലേറെ രൂപയുടെ ഹവാല ഇടപാട് നടന്നതിന്റെ വിശദാംശങ്ങളും പണം കൈമാറിയവരെ സംബന്ധിച്ച വിശദാംശങ്ങളും ലഭിച്ചത്. ബന്ധപ്പെട്ടവരുടെ ടെലിഫോണുകള്‍ പരിശോധിച്ച എന്‍ഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് ഇതിന്റെ തെളിവുകള്‍ ലഭിച്ചതായും റിപ്പോര്‍ട്ടില്‍ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

പണമടപാട് സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങള്‍ വീണ മൊഴിയില്‍ സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. സിഎംആര്‍എല്‍ നിന്ന് കൈക്കൂലി വാങ്ങിയതിനേക്കാള്‍ ഗുരുതരമായ പ്രശ്‌നമാണ് ഹവാല ഇടപാട്. ദുബായിലേക്ക് കൈമാറിയ പണം കൈപ്പറ്റി അവരുടെ വിശദാംശങ്ങള്‍ നയതന്ത്രവഴിയിലും കേന്ദ്ര അന്വേഷണ ഏജന്‍സിയായ സിബിഐയിലൂടെ ഇന്റര്‍പോള്‍ വഴിയും ലഭ്യമാക്കാനുള്ള സാഹചര്യവും പരിശോധിച്ചു വരികയാണ്. ഇതിനായി എന്‍ഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് ഡയറക്ടറേറ്റ് കത്ത് നല്‍കിയതായാണ് സൂചന. കൈക്കൂലി നല്‍കിയതിന് സിഎംആര്‍എല്ലിന്റെ എം.ഡിയായ ശശിധരന്‍ കര്‍ത്തയും കേസില്‍ പ്രതിയാകും. സിഎംആര്‍എല്ലിന്റെ സഹോദരസ്ഥാപനമായ എംപവര്‍ ഇന്ത്യ ക്യാപിറ്റല്‍ ഇന്‍വെസ്റ്റ്‌മെന്റ്‌സും പ്രതിയാകും എന്നാണ് സൂചന. ഇതിനിടെ തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെ നിര്‍ബന്ധിച്ചു മൊഴിയില്‍ ഒപ്പിടീപ്പിക്കുകയായിരുന്നു എന്നും സമ്മര്‍ദ്ദം ചെലുത്തിയാണ് വാങ്ങിയതെന്നും മുഹമ്മദ് റിയാസ് പ്രതികരിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തില്‍ തന്നെ ആദ്യമായാണ് മുഖ്യമന്ത്രിയും മകളും മരുമകനും ഒന്നിച്ച് അഴിമതി കേസിലും കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കല്‍ കേസിലും ഒക്കെഅന്വേഷണ വിധേയമാകുന്നത്. സിപിഎമ്മിന്റെ തെറ്റ് തിരുത്താന്‍ വേണ്ടിയുള്ള വിസ്തൃത സംസ്ഥാന സമ്മേളനം തുടങ്ങുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പാണ് എയര്‍പോര്‍ട്ട് ഡയറക്ടറേറ്റ് കേസെടുക്കാന്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടുള്ള കത്ത് നല്‍കുന്നത്. എന്‍ഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് ഡയറക്ടറേറ്റിന് ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങള്‍ അതത് ഏജന്‍സികള്‍ക്ക് കൈമാറുകയും തുടര്‍നടപടികള്‍ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യണമെന്നതാണ് ചട്ടം. അതനുസരിച്ച് കേസെടുക്കാനുള്ള നടപടികള്‍ സംസ്ഥാന പോലീസും സര്‍ക്കാരും സ്വീകരിച്ചേ മതിയാകൂ എന്നാണ് നിയമവിധകര്‍ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്.

മുന്‍ മുഖ്യമന്ത്രിയും പ്രതിപക്ഷ നേതാവുമായ പിണറായി വിജയന്‍ മകള്‍ വീണ മരുമകന്‍ മുഹമ്മദ് റിയാസ് എന്നിവര്‍ക്കെതിരെ അന്വേഷണം നടത്തി കേസെടുക്കാനുള്ള എന്‍ഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് ഡയറക്ടറേറ്റിന്റെ കത്തില്‍ നിയമപരമായ എല്ലാ വശങ്ങളും സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചു മുന്നോട്ടു പോകാനാണ് യുഡിഎഫ് സര്‍ക്കാരിന്റെ നീക്കം. ഡിജിപിക്ക് കിട്ടിയ കത്ത് അദ്ദേഹം നടപടിക്രമം അനുസരിച്ച് ആഭ്യന്തരവകുപ്പ് സെക്രട്ടറിയിലൂടെ സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാരിന് കൈമാറി. വിദേശയാത്രയ്ക്ക് പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ആഭ്യന്തരമന്ത്രി രമേശ് ചെന്നിത്തലയും മുഖ്യമന്ത്രി വി ഡി സതീശനും ഇത് സംബന്ധിച്ച് പ്രാഥമിക ചര്‍ച്ച നടത്തി. കേന്ദ്ര അന്വേഷണ ഏജന്‍സിയായ ഇന്‍ഫോര്‍മന്‍ ഡയറക്ടറേറ്റ് നല്‍കിയ കത്ത് ആയതുകൊണ്ട് അന്വേഷണത്തില്‍ നിന്ന് ഒഴിവാകാന്‍ കഴിയില്ല. ഡിജിപി ക്ക് നല്‍കിയ കത്തിന്റെ തുടര്‍നടപടികള്‍ വരുംദിവസങ്ങളില്‍ കേന്ദ്ര ഏജന്‍സികളെ അറിയിക്കേണ്ടിവരും. സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാര്‍ കേസ് രജിസ്റ്റര്‍ ചെയ്യാതിരുന്നാല്‍ ഇക്കാര്യത്തില്‍ സിബിഐയെ സമീപിക്കാനും അന്വേഷണം നടത്താനും എന്‍ഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് ഡയറക്ടറേറ്റിന് കഴിയുമെന്നാണ് നിയമവിധകര്‍ പറയുന്നത്.

ഇടതുമുന്നണിയും യുഡിഎഫും കേന്ദ്രത്തില്‍ ബിജെപി സര്‍ക്കാരിനെതിരായ ഇന്‍ഡി മുന്നണിയുടെ ഭാഗമാണ്. ഒരേ മുന്നണിയിലെ രണ്ട് ഘടകകക്ഷികള്‍ തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടമായി ഇത് മാറാനുള്ള സാധ്യതയും കാണുന്നുണ്ട്. എന്‍ഫോഴ്‌സമെന്റിന്റെ കത്ത് വിജിലന്‍സിന് കൈമാറി ദ്രുത അന്വേഷണമോ വസ്തുത അന്വേഷണമോ നടത്തിയതിനുശേഷം എഫ്‌ഐആര്‍ രജിസ്റ്റര്‍ ചെയ്ത് കേസെടുക്കാനാണ് ഇപ്പോള്‍ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നാണ് സൂചന. മകള്‍ വീണയുടെ കമ്പനിയായ എക്‌സാലോജിക്ക് യാതൊരുവിധ സേവനവും നല്‍കാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയെ സ്വാധീനിക്കാന്‍ വേണ്ടി മാത്രം അദ്ദേഹത്തിന് മുകളിലൂടെ പണം നല്‍കി എന്ന ആരോപണമാണ് എന്‍ഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് ഉന്നയിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇതിനായി രേഖകളും കൈമാറിയിട്ടുണ്ട്. മുഖ്യമന്ത്രിയെ കരുതി മാത്രമാണ് പണം നല്‍കിയതെന്ന് ശശിധരന്‍ കര്‍ത്തയുടെ മൊഴിയും ചീഫ് ഫിനാന്‍സ് ഓഫീസര്‍ സുരേഷ് കുമാറിന്റെ മൊഴിയുമാണ് പിണറായി വിജയന്‍ കുടുങ്ങാന്‍ പ്രധാന കാരണം. പിണറായി വിജയനും മുഹമ്മദ് റിയാസും വീണയും വിദേശത്ത് നടത്തിയ സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകളുടെ വിശദാംശങ്ങള്‍ നയതന്ത്രവഴിയിലൂടെയും നയതന്ത്ര കാര്യാലയങ്ങളിലെ ഓവര്‍സീസ് ഇന്റലിജന്‍സ് വിഭാഗം വഴിയും എന്‍ഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചു കഴിഞ്ഞു. പണം സ്വീകരിച്ചവര്‍ വിദേശത്താണെങ്കില്‍ അവരെ കുറിച്ചുള്ള വിശദാംശങ്ങള്‍ ലഭിക്കാന്‍ വേണ്ട ലെറ്റേഴ്‌സ് റോഗേറ്ററി എന്‍ഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് നല്‍കി കഴിഞ്ഞു. പിണറായി വിജയന് എതിരായ അന്വേഷണത്തില്‍ ഇടപെടാതെ പുറത്തുനിന്ന് കളി കാണുകയായിരുന്ന സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാര്‍ എന്‍ഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് കത്തില്‍ കുടുങ്ങിയിരിക്കുകയാണ്. സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാര്‍ എന്‍ഫോഴ്‌സ്‌മെന്റിന്റെ ഏജന്റ് ആകരുത് എന്ന ആവശ്യവുമായി സിപിഎം പോളിറ്റ് ബ്യൂറോ പ്രസ്താവന ഇറക്കിയിട്ടുമുണ്ട്. രാഷ്ട്രീയത്തിനപ്പുറത്തേക്ക് നിയമപരിശോധന പൂര്‍ത്തിയാക്കി നിയമത്തിന്റെ വഴിക്ക് നടപടികള്‍ തുടരാനാണ് സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാരിന്റെ നീക്കം എന്ന സൂചനയുണ്ട്.

മനപ്പൂര്‍വ്വം പിണറായി വിജയനെ കുടുക്കി എന്ന ആരോപണം ഉയരാന്‍ പഴുതില്ലാത്തവിധം കൃത്യമായ പരിശോധനകളുടെയും നിയമ വിദഗ്ധരുടെ ശുപാര്‍ശകളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തില്‍ മുന്നോട്ടു പോകാനാണ് മുഖ്യമന്ത്രി വി ഡി സതീശന്‍ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. സിപിഎമ്മിന്റെ വിപുലീകൃത സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തില്‍ ഇക്കാര്യവും ചര്‍ച്ചയ്ക്ക് വരുമെന്ന് ഉറപ്പാണ് പ്രതിരോധത്തിനുള്ള വഴികളും രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലിനുള്ള പഴുതുകളും അടച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ടുപോകാന്‍ തന്നെയാണ് സര്‍ക്കാരിന്റെ നീക്കം. ആരോപണ വിധേയര്‍ക്കെതിരെ ഗുരുതരമായ കുറ്റകൃത്യങ്ങള്‍ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിട്ടുണ്ടെന്നും നിയമപരിശോധനയ്ക്കുശേഷം തീരുമാനം എടുക്കുമെന്നും ആണ് മുഖ്യമന്ത്രി വ്യക്തമാക്കിയത്. കത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ അന്വേഷണം തുടരാനും നടപടികളുമായി സഹകരിക്കാനും ആണ് സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാര്‍ തത്വത്തില്‍ അംഗീകരിച്ചതെന്നാണ് സൂചന. തന്നെ വേട്ടയാടാന്‍ എല്ലാ കാലവും നടത്തിയിരുന്ന ശ്രമത്തിന്റെ ഭാഗം മാത്രമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ നടപടികളും എന്ന് പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പിണറായി വിജയന്‍ പ്രതികരിച്ചു തന്റെ കൈകള്‍ ശുദ്ധമാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അടുത്ത ഒന്നു രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കുള്ളില്‍ തന്നെ ഇക്കാര്യത്തില്‍ കൂടുതല്‍ വ്യക്തത വരുകയും അന്വേഷണം പുതിയ തലത്തിലേക്ക് കടക്കുകയും ചെയ്യും എന്നാണ് സൂചന. ഇതിനിടെ കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കല്‍ കേസില്‍ പിണറായി വിജയന്റെ മകള്‍ വീണയെ വീണ്ടും എന്‍ഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് ചോദ്യം ചെയ്യുമെന്ന് സൂചനയും ഉയരുന്നുണ്ട്.

Reference
1. https://share.google/xAi1e3bveek4jnn8p
2. https://share.google/q1R5GcSdnGQT2ZqGF
3. https://share.google/5IrP9J5NaNvuDoTyu
4. Frontline Magazine https://share.google/Z5cJUz04ATNXPI2H2
5. Times of India, Mathrubhumi, Manorama, Madhyamam, Indian express, Pioneer, Janmabhumi